فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: این پژوهش با هدف شناخت عوامل اثرگذار بر کیفیت آب زیرزمینی مشهد، تأثیر کاربری اراضی و موقعیت جغرافیایی بر شاخص‌های فیزیکوشیمیایی، آلاینده‌های معدنی و آلودگی‌های آلی بررسی شده و بر اهمیت برنامه‌ریزی پایدار و حفاظت از منابع آبی تأکید شده است.مواد و روش‌ها: این پژوهش در فصل پاییز ۱۴۰۳ در مناطق مختلف شهر مشهد انجام شد. آزمایش به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار شامل دو فاکتور نوع کاربری اراضی (شهری–مسکونی، صنعتی، کشاورزی و مختلط (ترکیب چند کاربری)) و موقعیت مکانی (شمال، جنوب، شرق و غرب مشهد) اجرا گردید.یافته‌ها: در این مطالعه ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی و شاخص‌های آلودگی آب‌های زیرزمینی مشهد بر اساس نوع کاربری و موقعیت جغرافیایی بررسی شد. در شمال مشهد، آب صنعتی بیشترین اسیدیته (8/2) و هدایت الکتریکی (1/2 دسی‌زیمنس بر متر) را داشت، در حالی‌که آب کشاورزی کمترین اسیدیته (6/82) و بیشترین بی‌کربنات (248 میلی‌گرم در لیتر) و نیترات (44/8 میلی‌گرم در لیتر) را نشان داد. در جنوب، کاربری کشاورزی بیشترین اسیدیته (7/6)، هدایت الکتریکی (1/91 دسی‌زیمنس بر متر) و سولفات (156 میلی‌گرم در لیتر) را داشت؛ همچنین بالاترین نیترات در مختلط (45 میلی‌گرم در لیتر) و بیشترین فسفات در کشاورزی (1/37 میلی‌گرم در لیتر) ثبت شد. در غرب، بالاترین هدایت الکتریکی (1/74 دسی‌زیمنس بر متر) و فسفات (2/15 میلی‌گرم در لیتر) در کاربری صنعتی مشاهده شد و بیشترین بی‌کربنات (0/88 میلی‌گرم در لیتر) و نیتریت (0/88 میلی‌گرم در لیتر) مربوط به شهری و مختلط بود. در شرق، کاربری مختلط بالاترین اسیدیته (8/45) و هدایت الکتریکی (1/89 دسی‌زیمنس بر متر) را داشت؛ بیشترین نیترات (44/2 میلی‌گرم در لیتر) و آمونیوم (2/90 میلی‌گرم در لیتر) نیز در مختلط و کشاورزی دیده شد. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، کیفیت آب در مشهد بسته به نوع کاربری (کشاورزی، صنعتی، شهری و مختلط) متفاوت است؛ مناطق صنعتی معمولاً دارای اسیدیته و فلزات سنگین بالاتری هستند، در حالی‌که مناطق کشاورزی و مختلط بیشترین مقادیر مواد مغذی و آلاینده‌های غیر فلزی را نشان می‌دهند.