بازاندیشی در منابع اجتماعی سیاست خارجی ایران عصر قاجار: مورد مطالعه جنبش بایکوت تنباکو
نویسندگان
1 دانشیار علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیتالله بروجردی، بروجرد
doi
10.30497/pkn.2026.248276.3271چکیده
ماجرای تنباکو، نه تنها در عرصه سیاست داخلی ایران معاصر مهم است و به عنوان یکی از ریشههای انقلاب اسلامی محسوب میشود، بلکه در حوزه مطالعات نظری سیاست خارجی نیز حائز اهمیت جدی است. این مقاله با روش اکتشافی به بازکاوی ماجرای تنباکو به عنوان یک پدیده سیاسی که 135 سال پیش رخ داده، پرداخته است. سوال اصلی مقاله عبارتست از: «کدامیک از منابع سیاست خارجی در وقوع ماجرای تنباکو نقش تعیینکنندهتری ایفا کردند؟» فرضیه مقاله اینگونه صورتبندی شده است:« ماجرای تنباکو، برخلاف «تحریم» که ابزار سیاست خارجی دولتهاست، ذیل عنوان «بایکوت» قابل تحلیل است؛ زیرا حاصل امتناع مبتنی بر کنش جمعی و شبکهای از نیروهای اجتماعی به رهبری مرجعیت دینی است که ذیل عنوان متغیر اجتماعی یا ملی در سیاست خارجی در دوره قاجار انجام شده است». یافته این مقاله، صرفا تغییر کلمه«تحریم» به «بایکوت» نیست، بلکه تبیین و برجستهسازی متغیر ملی یا اجتماعی در سیاست خارجی ایران در بیش از یک قرن پیش است که در مطالعات سیاست خارجی در مورد ایران و سایر کشورهای مشابه، مغفول واقع شده است.
