فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امتیاز «راه‌آهن خزرـ‌خلیج فارس» نخستین و بزرگ‌ترین پروژۀ توسعه‌ای ایران محسوب می‌شد که توسط ناصرالدین شاه قاجار به رویتر اعطا شده بود. بین مورخان در مورد ماهیت امتیاز رویتر اختلاف نظر وجود دارد اما اکثر تحلیل‌گران، بخاطر ماهیت استثماری قرارداد، آن را مورد انتقاد شدید قرار می‌دهند. با این حال همچنان در کتب تاریخی فضای مناسب و اطلاعات دقیقی برای بررسی ماهیت استثماری امتیازات آن دوره حاصل نمی‌شود. بر این اساس، این پژوهش با رویکرد توصیفی‌ـ‌تحلیلی سعی دارد تا در راستای شفاف‌تر شدن ماهیت امتیاز رویتر، به صورت اسنادی مفاد امتیاز راه‌آهن ایران را با روش مقایسه‌ای‌ـ‌تطبیقی با مفاد امتیاز راه‌آهن ازمیرـ‌آیدین عثمانی که تقریبا در یک برهۀ نزدیکی با انگلیسی‌ها منعقد شده بود را بررسی کند و به این سوال اصلی که «چه مؤلفه‌هایی باعث اجرایی شدن «امتیاز ویلکین» در عثمانی و عدم اجرایی شدن و ابطال «امتیاز رویتر» در ایران شده است؟» پاسخ دهد. یافته‌ها حاکی از آن است که چهار عامل در اجرایی شدن یا عدم اجرا شدن قراردادها نقش داشتند و ساختار قراردادها را تحت تاثیر قرار می‌دادند.