نقش نهادهای سیاسی در توسعه اقتصادی ایران از انقلاب مشروطه تا 1320 ه.ش

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته جامعه‌شناسی سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، جمهوری اسلامی ایران.

2 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، جمهوری اسلامی ایران.

doi
10.30497/pkn.2026.248615.3286
چکیده

پژوهش حاضر به بررسی نقش نهادهای سیاسی بعد از انقلاب مشروطه در توسعه اقتصادی ایران از سال 1285 تا 1320.ش می‌پردازد. فرایند توسعه در ایران از فراز و فرودهای زیادی برخوردار بوده است. وقوع انقلاب مشروطه نیز یکی از نقاط عطف مهم تاریخی ایران در این زمینه است. حال این سوال مطرح می‌شود که نهادهای سیاسی بعد از انقلاب مشروطه چه نقشی در فرایند توسعه ایران داشته‌اند. برای پاسخ‌گویی به این سوال ابتدا با بررسی سیرتاریخی نظریات موجود یک چارچوب مفهومی ساخته شده است. سپس پژوهش حاضر با استفاده از روش تاریخی و با کمک تحلیل مقایسه‌ای کیفی مجموعه‌های فازی تلاش می‌کند تا به این سوال پاسخ دهد. برای تجزیه و تحلیل یافته‌های پژوهش از سطح سازگاری و پوشش استفاده شده است. نتایج پژوهش با استفاده از نرم‌افزار FCQCA بیانگر حضور هم‌زمان پنج شرط: ناسازگاری ژانری فرادستان، ضعف در تبعیت فرادستان از قوانین، ضعف در تفکیک‌قوا، ضعف در موازنه قدرت بین دولت و جامعه و رابطه‌گرایی در مقابل ضابطه‌گرایی به‌عنوان عوامل وقوع توسعه‌نیافتگی اقتصادی ایران در دوره تاریخی موردنظر است. سطح سازگاری در این تحلیل عدد یک را نشان می‌دهد که نشان‌دهنده سازگاری کامل است. همچنین، میزان پوشش خام ۰.75 نشان می‌دهد که این مسیر، قادر به تبیین 75 درصد از موارد وقوع توسعه‌نیافتگی اقتصادی در نمونه پژوهش بوده است.