ارزیابی تأثیرات اجتماعی طرح ساماندهی اتباع خارجی غیرقانونی
نویسندگان
1
2
doi
10.22054/qjss.2026.89520.2922چکیده
حضور اتباع افغانستانی در ایران طی پنج دهه اخیر، با موجهای گوناگون مهاجرت همراه بوده است. تحولات اخیر افغانستان و بازگشت طالبان، ورود گسترده مهاجران (عمدتاً غیرقانونی) را تشدید کرده و «طرح ساماندهی اتباع خارجی» با هدف شناسایی، کنترل و اخراج آنها، جدیدترین سیاست ایران در این زمینه محسوب میشود. این پژوهش با روش ارزیابی تأثیرات اجتماعی (SIA) و تحلیل دادههای اسنادی، میدانی و آماری، به ارزیابی متوازن پیامدهای مثبت و منفی احتمالی طرح در ابعاد اجتماعی، اقتصادی، امنیتی و بینالمللی پرداخته است. یافتهها حاکی از آن است که اگرچه اجرای طرح با دستاوردهای مثبتی همچون کاهش جرائم شهری، کاهش فشار بر یارانههای پنهان و افزایش احساس امنیت اجتماعی همراه است، اما در سطوح اجتماعی و اقتصادی با پیامدهایی نظیر افزایش مهاجرهراسی، ترویج خشونت، نقض حقوق کودکان، فروپاشی شبکههای اشتغال ارزان، تضعیف صنایع کوچک و احتمال تشدید افراطگرایی و قاچاق انسان مواجه خواهد بود. همچنین در سطح بینالمللی، این سیاست میتواند چالشهایی برای روابط خارجی و اعتبار حقوق بشری ایران ایجاد کند. در نهایت، با تکیه بر رویکرد SIA، مجموعهای از سیاستهای پیشگیرانه، تعدیلی و جبرانی برای مدیریت تبعات منفی و تقویت دستاوردهای مثبت این طرح پیشنهاد شده است تا امکان اجرای انسانی، مؤثر و متوازن آن فراهم آید.
