واکاوی عوامل خانوادگی مؤثر بر فقر شهری با استفاده از مدل معادلات ساختاری (نمونۀ موردی: پلدختر لرستان)

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور. تهران. ایران

2 استاد گروه جغرافیا، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران.

doi
10.22111/gaij.2025.52438.3295
چکیده

خانوارهای شهری پلدختر همانند سایر شهرهای متوسط و کوچک­اندام کشور که رویة کشاورزی دارند، با مسائلی چون: بیکاری، فقدان نوآوری و فن­آوری­های، پایین­بودن درآمد، عدم پایداری اشتغال و فقدان انگیزه برای زندگی مواجه هستند که این مسائل زمینه­ساز مشکلات زیادی برای خانوار­های این نوع شهرها شده و باعث بروز نابسامانی­هایی چون مهاجرت و مهم­تر از همه افزایش فقر آن­ها شده است. در این زمینه مجموعه عوامل و سرمایه­های خانوادگی بر فرصت­های معیشتی و یا بر فقر آن­ها تأثیرگذار است. شناسایی نوع عامل راه­حل مفیدی برای برنامه­ریزان توسعة شهری و کاهش فقر می­باشد. در پژوهش حاضر به شناسایی عوامل و سرمایه­های خانوادگی مؤثر فقر شهری پلدختر پرداخته شد. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش به­صورت توصیفی-تحلیلی است. جامعة آماری، خانوارهای شهری پلدختر است که با استفاده از نمونه­گیری سهمیه­ای و تصادفی ساده 380 خانوار انتخاب شد. برای گردآوری داده­ها با توجه به مدل­ها و اهداف از پرسش­نامه و سؤالات کمّی (طیف لیکرت) استفاده شد. برای تجزیه­وتحلیل داده­ها و شناسایی عوامل خانوادگی از معادلات ساختاری (SEM) در نرم­افزار «Amos» استفاده گردید. جهت شناسایی راهکارهای کاهش فقر نیز از روش­های کیفی مانند مصاحبه استفاده شد. نتایج پژوهش نشان­داد که عوامل اقتصادی/مالی با ضریب تأثیر 68/0، فیزیکی با ضریب 32/0، اجتماعی با ضریب تأثیر 11/0 و سرمایة انسانی با ضریب تأثیر 05/0 بیشترین تأثیر را بر فقر شهری داشته است. نتایج طرح در زمینة راهکارهای کاهش فقر نشان­داد که ایجاد فرصت‌های شغلی انعطاف‌پذیر خانوادگی، سرمایه‌گذاری در محلات و مناطق محروم شهری، ارتقای آموزش و مهارت‌آموزی افراد فقیر شهری، حمایت از اقلیت‌ها، مهاجران و افراد فقیر (آموزش و خدمات)، مشارکت­دادن ساکنان محله‌های فقیرنشین در تصمیم‌گیری‌های شهری، مبارزه با فساد و توزیع عادلانه منابع عمومی، بهسازی سکونتگاه‌های فقیر و غیررسمی و گسترش و توسعة حمل­ونقل عمومی رایگان مهم­ترین اقدامات کاهش فقر شهری در شهر پلدختر می­باشد.