چهارچوبی نوین جهت ارزیابی ریسک سیل: تلفیق فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی و تحلیل حساسیت در شهر حمیدیه

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

doi
10.22111/gaij.2025.51272.3270
چکیده

مطالعة تاب‌آوری شهرهای حاشیة رودخانه نظیر حمیدیه که مستقیماً در معرض خطر طغیان قراردارند، به­دلیل تشدید سیلاب‌ها ناشی از شهرنشینی و تغییرات اقلیمی، حیاتی است. این پژوهش با هدف افزایش ظرفیت شهر در مقابله با سیل و کاهش اثرات منفی آن، به ارزیابی ریسک سیل در شهرستان حمیدیه می‌پردازد. بدین­منظور، یک چهارچوب نوین با تلفیق مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره AHP مبتنی بر GIS با تحلیل هم‌خطی شاخص‌ها، تحلیل حساسیت وزن‌ها و تحلیل همبستگی چندمتغیره توسعه یافت. در این رویکرد، ۱۵ شاخص مستقل (بدون چندخطی) برای شناسایی مناطق بالقوة خطر، آسیب‌پذیری و ریسک سیل ترکیب شدند. نتایج نشان­داد که بیش از ۲۵ درصد از کل مساحت شهرستان در سطح خطر سیل بالا و بسیار بالا قرار دارد. همچنین، ۸۰ درصد بافت شهری حمیدیه در ناحیة ریسک متوسط تا بسیار بالا طبقه‌بندی می‌شود. نقشة مناطق با خطر سیل با ROC-AUC بالای ۹۰ درصد و مقادیر MSE و RMSE کمتر از ۴۰ درصد، دقت و قابلیت اطمینان بالایی را نشان­می‌دهد. تحلیل حساسیت در این پژوهش، نقش مهم شاخص‌ها را آشکار ساخته و زمینه را برای تحقیقات آتی فراهم می‌کند. این مدل قوی و معتبر، نتایج قابل اتکایی ارائه­می‌دهد که به مدیریت پایدار سیل کمک کرده و استراتژی‌های آن در مناطق مشابه قابل استفاده است.