شناسایی و اولویتبندی فرآیندهای تأثیرگذار طرحهای بنیاد مسکن انقلاب اسلامی بر ساختار نظام شهری و منطقهای در استان یزد
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
2 دانشیار جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
doi
10.22111/gaij.2025.51154.3267چکیده
نقش سیاستهای ملی و منطقهای در تعدیل و یا تعمیق الگوی نظام شهری و منطقهای حائز اهمیت است. از مهمترین سیاستهای دولتی و طرحهای اجرایی میتوان به طرحهایی که توسط ارگانها و نهادهای متولی در سطوح مختلف اجرا شده است اشاره نمود؛ از جمله این ارگانها، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی بوده است که در سالیان پس از انقلاب در سطح شهرها اقدام به تهیة طرح مجتمعهای زیستی و اجرای آنها از قبیل: طرح مسکن مهر، طرح انبوهسازی مسکن، طرح نهضت ملی مسکن و ... نموده است. در این تحقیق شناسایی و اولویتبندی پیشرانهای تأثیرگذار طرحهای بنیاد مسکن انقلاب اسلامی بر ساختار نظام شهری و منطقهای در استان یزد مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. این تحقیق از منظر هدف، کاربردی و از نظـر میزان کنترل متغیرها و روش گـردآوری دادهها، ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ– توصیفی از نوع پیمایشی میباشد. جمعآوری دادهها در این پژوهش ترکیبی از روشهای کتابخانهای و میدانی است و حجم زیادی از اطلاعات با استفاده از پرسشنامه بهدست آمده است. ﺟﺎﻣﻌة آﻣﺎری اﻳﻦ ﺗﺤﻘﻴﻖ از خبرگان و متخصصین تشکیل شده است و حجم نمونه با استفاده از روش کوکران به میزان 96 بهدست آمد. محقق بهدلیل بالابردن کیفیت دادهها، 110 پرسشنامه توزیع نمود که پس از جمعآوری، 103 مورد به محقق برگردانده شد و تجزیهوتحلیل براساس همین تعداد صورت گرفت. دادهها در ایـن پژوهـش با استفاده از روش «SWARA» کرسولین، زاوادسکاس و تورکسیس مورد آزمون قرار گرفت. نتایج نشانداد استفاده طرحهای بنیاد از فرآیندهای جهانیشدن مانند: اینترنتاشیا، هوش مصنوعی و دادههای بزرگ و ... بر تقویت شهرهای متوسط و کوچک تأثیر داشته و بهرهگیری طرحها از فرآیندهای کالبدی- محیطی باعث تعیین کاربریهای مختلف زمین و مشخصکردن مناطق مناسب برای توسعة مسکونی، تجاری و صنعتی در سطح شهرها شده است. از سوی دیگر تهیه و تصویب ضوابط و مقررات در طرحهای بنیاد مسکن معمولا بر پایة حقوق شهروندی صورت گرفته و فرآیندهای نهادی و قوانین و مقررات باعث افزایش مشارکت ساکنان یک شهر و محله شده و بهبود کارایی، تخصیص هزینهها و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان را به دنبال داشته است. تأکید بر مؤلفههایی همچون: تقویت بنیانهای اقتصادی شهرهای میـانی و کوچـک، ارتقای نقش قطبهای متوسط و کوچـک صنعتی، تجاری و کانونهایی برای حملونقل غیر متمرکز، بازاریـابی و ارائـة خـدمات مـدرن اجتماعی و ... در طرحهای بنیاد مسکن نیز کمک شایانی به توسعه و گسترش شهرهای متوسط و کوچک در نظام شهری و منطقهای کرده است.