بررسی و ارزیابی وضعیت پایداری شهری بر اساس ابعاد رشد عمودی (نمونۀ موردی: مناطق 7، 8، 10، 12 و 14 شهر اصفهان)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
10.22111/gaij.2025.51647.3280
چکیده

آثار اقتصادی و زیست­محیطی گسترش پراکندة مناطق شهری، صاحب­نظران مسائل شهری را به­سمت یافتن راهبردهایی برای مقابله با این امر کشاند و رشد عمودی به­عنوان راهبردی جامع برای مقابله با گسترش پراکندۀ مناطق پیرامونی شهرها مطرح­شد. هرچند، این راهبرد دارای مشکلات فراوانی بود. در این راستا، هدف تحقیق بررسی وضعیت پایداری در مناطق شمالی شهر اصفهان ( مناطق 7، 8، 10، 12 و 14 ) بر اساس ابعاد رشد عمودی می­باشد. تحقیق حاضر از نظر ماهیت و روش، توصیفی و از نظر هدف، کاربردی است. داده­ها­ به دو طریق اطلاعات کتابخانه­ای و میدانی (پرسش­نامه سرپرست خانوار) جمع­آوری گردید. جامعة آماری شامل سرپرست خانوارهای مناطق مورد مطالعه بر اساس سرشماری 1395، برابر با 284520 نفر می­باشد که با استفاده از روش نمونه­گیری کوکران، 384 نفر به­عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. از آزمون تی تک­نمونه­ای و معادلات ساختاری برای تجزیه­وتحلیل داده­ها، همچنین از مدل رتبه­بندی «Mabac» و نقشه­های توزیع فضایی هات اسپات، کریجینگ و خودهمبستگی مکانی جهت سطح­بندی و نمایش محدودة­ مورد مطالعه استفاده گردید. نتایج آزمون تی تک­نمونه­ای نشان­داد که وضعیت پایداری مناطق 7، 8، 10، 12 و 14 بر اساس ابعاد رشد عمودی، پایین­تر از حد مبنای 3 بوده است. به این معنی که تمامی مناطق در وضعیت مطلوب قرار ندارند. نتایج حاصل از معادلات ساختاری حاکی از آن است که بیشترین ضریب تأثیر ابعاد رشد عمودی، به­ترتیب مربوط به کالبدی-زیرساختی و اجتماعی- فرهنگی با ارزش 301/0 و 297/0  می­باشد. نتایج مدل رتبه­بندی «ماباک» نشان­داد که منطقة 10 با مقدار 636/8- در رتبه اول، منطقه 8 با مقدار 714/8- در رتبه دوم، منطقه 7 با 821/8- در رتبه سوم، منطقه 12 با  029/9- در رتبه چهارم و نهایتاً منطقه 14 با مقدار 577/9- در رتبه پنجم قرار گرفتند. به­طور کلی، می­توان نتیجه گرفت که از بین مناطق شمالی شهر اصفهان، منطقه 8 و 10 دارای وضعیت مناسب رشد عمودی و منطقه 12 و 14  دارای وضعیت نامناسب رشد عمودی در جهت دست­یابی به شاخص­های پایداری می­باشند؛ از این­رو توجه جدی مسئولین ذی­ربط به منطقه 14و12 را می­طلبد.