واکاوی عوامل اثرگذار بر خزش شهری در کلانشهر کرمانشاه (نمونۀ موردی: روستاهای درهدراز، نوکان، ده پهن، کرناچی)
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، گروه جغرافیا، دانشگاه رازی، ایران
2 استادیار ، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، گروه جغرافیا، دانشگاه رازی، ایران
3 پژوهشگر پسادکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه برنامهریزی روستایی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، ایران.
doi
10.22111/gaij.2025.49810.3234چکیده
در چند دهة اخیر خزش و توسعة فیزیکی بدون برنامة شهرها، پیامدهای مثبت و منفی بیشماری را بر سکونتگاههای پیراشهری تحمیل کرده است. در همین رابطه، پژوهش حاضر با هدف واکاوی عوامل اثرگذار بر خزش شهری در کلانشهر کرمانشاه انجام شده است. این پژوهش، از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش در زمرة تحقیقات توصیفی- تحلیلی و پیمایشی میباشد و گردآوری اطلاعات به دو روش کتابخانهای و میدانی صورت گرفته است. جامعة آماری این پژوهش روستائیان (سرپرست خانوار) است. جامعة محلی دربرگیرندة چهارسکونتگاه روستایی درهدراز، نوکان، دهپهن وکرناچی در پیرامون کلانشهرکرمانشاه میباشد. جهت تعیین حجم نمونه از فرمول «کوکران» استفاده شد و حجم نمونه 370 نفر برآوردگردید. توزیع حجم نمونه در هر یک از روستاهای مورد مطالعه، براساس روش نمونهگیری سهمیهای بوده است. بهمنظور تحلیل دادهها از نرمافزار «spss» و «smart pls» و برای تجزیهوتحلیل فضایی از تکنیک «آنتروپی شانون» و «کوداس» استفاده شد. یافتههای حاصل از این پژوهش نشانداد؛ در بعد اقتصادی عامل وضعیت پسانداز بیشترین بار عاملی را داشت، در بعد اجتماعی عامل حس همبستگی اجتماعی با شهردارای بیشترین بار عاملی بود و در بعد محیطی عامل راه ارتباطی بیشترین بار عاملی را دارا بود. همچنین نتایج تکنیک «کوداس» نشانداد، تمام روستاها در سطوح متفاوتی تحت تأثیر خزش شهری قرار دارند. و از بین چهار روستای مورد مطالعه، روستای کرناچی بیشترین تأثیر را از خزش داشته و در رتبة اول قرار دارد. در رتبة دوم روستای نوکان، در رتبة سوم روستای درهدراز و در رتبة چهارم نیز روستای دهپهن قراردارد. نتایج نشانمیدهد افزایش جمعیت و پیشروی شهرها به سمت حاشیه بهعلت توسعة فیزیکی، سبب بلعیدن روستاهای پیراشهریگردیده و تأثیرات مثبت و منفی زیادی در ابعاد کالبدی-محیطی، اقتصادی و اجتماعی داشته است.