واکاوی عوامل اثرگذار بر خزش شهری در کلان‌شهر کرمانشاه (نمونۀ موردی: روستاهای دره‌دراز، نوکان، ده پهن، کرناچی)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، گروه جغرافیا، دانشگاه رازی، ایران

2 استادیار ، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، گروه جغرافیا، دانشگاه رازی، ایران

3 پژوهشگر پسادکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، گروه برنامه‌ریزی روستایی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، ایران.

doi
10.22111/gaij.2025.49810.3234
چکیده

در چند دهة اخیر خزش و توسعة فیزیکی بدون برنامة شهرها، پیامدهای مثبت و منفی بی‌شماری را بر سکونتگاه‌های پیراشهری تحمیل کرده است. در همین رابطه، پژوهش حاضر با هدف واکاوی عوامل اثرگذار بر خزش شهری در کلان­شهر کرمانشاه انجام شده است. این پژوهش، از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش در زمرة تحقیقات توصیفی- تحلیلی  و پیمایشی می­باشد و گردآوری اطلاعات به دو روش کتابخانه‌ای و میدانی صورت گرفته است. جامعة آماری این پژوهش روستائیان (سرپرست خانوار) است. جامعة محلی‌ دربرگیرندة چهار‌سکونتگاه‌ روستایی ‌دره­دراز، نوکان، ده‌پهن وکرناچی در پیرامون کلان­شهر‌کرمانشاه می­باشد. جهت تعیین حجم نمونه از فرمول‌ «کوکران» استفاده شد و حجم نمونه 370 نفر برآورد‌گردید. توزیع حجم نمونه در هر یک از روستاهای مورد مطالعه، براساس روش نمونه‌گیری سهمیه‌ای بوده است. به­منظور تحلیل داده‌ها از نرم­افزار «spss» و «smart pls» و برای تجزیه­وتحلیل فضایی از تکنیک «آنتروپی شانون» و «کوداس» استفاده شد. یافته‌های حاصل از این پژوهش نشان­داد؛ در بعد اقتصادی عامل وضعیت پس­انداز بیشترین بار عاملی را داشت، در بعد اجتماعی عامل حس همبستگی اجتماعی با شهردارای بیشترین بار عاملی بود و در بعد محیطی عامل راه ارتباطی بیشترین بار عاملی را دارا بود. همچنین نتایج تکنیک «کوداس» نشان­داد، تمام روستاها در سطوح متفاوتی تحت تأثیر خزش شهری قرار دارند. و از بین چهار روستای مورد مطالعه، روستای کرناچی بیشترین تأثیر را از خزش داشته و در رتبة اول قرار دارد. در رتبة دوم روستای نوکان، در رتبة سوم روستای دره­دراز و در رتبة چهارم نیز روستای ده­پهن قراردارد. نتایج نشان­می‌دهد افزایش جمعیت و پیشروی شهرها به سمت حاشیه به­علت توسعة فیزیکی، سبب بلعیدن روستاهای پیراشهری‌گردیده و تأثیرات مثبت و منفی زیادی در ابعاد کالبدی-محیطی‌، اقتصادی و اجتماعی داشته است.