فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

منظر طبیعی جنگل‌ها حاصل برهم‌کنش پیچیده میان ساختارهای زیستی، فرآیندهای اکولوژیک و الگوهای ادراک انسانی است. ویژگی‌های آلومتریک درختان به‌عنوان شاخص‌های کمّی رشد، نقشی فراتر از سنجه‌های جنگل‌شناختی ایفا کرده و به‌مثابه مولد ساخت فضایی منظر عمل می‌کنند. جنگل‌های هیرکانی به‌دلیل قدمت زمین‌شناختی، تنوع گونه‌ای و استقرار بر بسترهای شیب‌دار، زمینه مناسبی برای بررسی این پیوند فراهم می‌کنند. این مقاله باتمرکزبر توده‌های جنگلی محدوده نهارخوران گرگان، به تبیین نقش ویژگی‌های آلومتریک درختان بومی جنگل‌های هیرکانی در شکل‌گیری کیفیت ساخت فضایی منظر طبیعی و فراهم‌سازی پیش‌شرط‌های ادراک یکپارچه منظر می‌پردازد. این مقاله دارای ماهیت تحلیلی-تبیینی بوده و بر تحلیل داده‌های ثانویه آلومتریک استوار است. متغیرهای مستقل شامل قطر برابر سینه و ضرایب آلومتریک گونه‌ای، متغیرهای میانجی شامل زیست‌توده و عمق ریشه، و متغیر وابسته، کیفیت ساخت فضایی منظر تعریف شدند. زیست‌توده ریشه گونه‌های غالب جنگل‌های هیرکانی توسط مدل‌های آلومتریک توانی برآورد شد و داده‌های عمق ریشه براساس منابع تجربی معتبر استخراج گردید. سپس زنجیره عِلّی میان متغیرهای آلومتریک، پایداری بستر، الگوهای استقرار پوشش گیاهی و ساخت فضایی منظر تحلیل شد. براساس نتایج، افزایش قطر برابر سینه به‌صورت غیرخطی موجب افزایش زیست‌توده و گسترش سیستم ریشه شده و ازطریق تقویت مقاومت برشی خاک، کاهش فرسایش و تثبیت پوشش گیاهی، به شکل‌گیری الگوهای پایدار فضایی در جنگل می‌انجامد. این پایداری فیزیکی بستر، زمینه‌ساز تداوم لایه‌بندی عمودی، خوانایی بصری و مقیاس‌پذیری فضاست که پیش‌شرط ادراک منسجم منظر طبیعی محسوب می‌شود. این مقاله آلومتری درختان را نه صرفاً شاخصی زیستی، بلکه سازوکاری ساختاری در تولید منظر طبیعی معرفی کرده و بر ضرورت توجه به آن در تحلیل، حفاظت و مدیریت منظر جنگلی تأکید می‌کند.