فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهرنشینی بی‌سابقه در چند دهة گذشته، در سطح جهانی اتفاق افتاده است. شهرنشینی معمولاً با تغییر کاربری اراضی و گسترش شهری همراه است. شهرنشینی همراه با گسترش فضایی زمین شهری، منجر به تغییرات الگوی سیمای سرزمین می‌شود. مطالعات قبلی،الگوهای شهرنشینی را در مناطقی با گسترش سریع شهری تحلیل کرده‌اند، درحالی‌که به مناطق شهری با گسترش کم تا متوسط به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه مانند ایران، کمتر پرداخته شده­است؛ بنابراین هدف از پژوهش حاضر، شناسایی الگوهای گسترش شهری در شهرهای میانه‌اندام است. پژوهش حاضر، توصیفی-‌اکتشافی و از جنس پژوهش‌های کاربردی است. در این پژوهش، دستة اول داده‌ها، تصاویر ماهواره‌ای خواهد بود. پس از تشکیل یک پایگاه داده از تصاویر ماهواره‌های لندست 5 و 8 برای چهار دورة زمانی(1990،2000،2010،2020)، نقشة کاربری اراضی سال‌های مذکور تهیه شد. برای اعتبارسنجی نقشه‌ها، از تصاویر گوگل­ ارث، نقاط واقعیت زمینی و ضرایب صحت و کاپا استفاده گردید؛ بنابراین روش گردآوری داده‌ها کتابخانه­ای است.  جهت تجزیه­و­تحلیل داده‌ها، از نرم­افزارهای «Google Earth Engine»، «GIS» و «Fragstat» بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش حاضر نشان­می‌دهد، هنگامی که به­صورت زمانی نگاهی به گسترش شهری در ارومیه می‌اندازیم، دو دوره مشخص می‌شود. در دورة اول 1990-2000، توسعة سریع در حاشیة شهر، منجر به افزایش اندازة منطقة شهر اصلی شده که با کاهش شاخص «A I» نشان­ داده شده است. علاوه بر این، گسترش جدید در مناطق جداشده از دیگر مناطق، توسط زمین‌های خالی مشاهده می‌شود که نشان­دهندة گسترش پراکندة شهر است. در دورة 2000-2020 شدت گسترش شهری کاهش یافته­است. در این دوره، شهر تجربة کاهش تجمیعی در «GYRATION_MN» داشت و تجمع لکه‌ها به­شدت کاهش یافته است. این موضوع ممکن است نشان‌دهندة این نکته باشد که رشد ادامه‌دار در ارومیه، بر توسعة لکه‌های شهری تمرکزداشته و این توسعه، با افزایش قابل توجهی در «ENN_MN» و کاهش تجمیعی در «Gyration» همراه بوده­است. نتایج پژوهش حاضر، به شناسایی چهار الگوی گسترش شهری (تجمعی، پرشی، خطی و گره­ایی) در شهر ارومیه منجر شده­است.