سنجش و تحلیل وضعیت دسترسی به داراییهای معیشتی در نواحی روستایی شهرستان مریوان در راستای تأمین معیشت روستاییان
نویسندگان
1 دانشیار گروه ژئومورفولوژی، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.
2 استادیار گروه جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
10.22111/gaij.2023.42418.3033چکیده
در پژوهش حاضر، وضعیت دسترسی داراییهای معیشتی در میان روستاهای شهرستان مریوان مورد سنجش و تحلیل قرار گرفت. ماهیت این پژوهش توصیفی-تحلیلی، کمّی-کیفی و روش گردآوری، مبتنی بر روش پیمایشی است. در بخش کمّی، نحوۀ دسترسی به داراییهای معیشتی و در بخش کیفی، راهبردهای موجود روستاییان در ارتباط با دسترسی به داراییها و تأمین معیشت، مورد بررسی و شناسایی قرار گرفت. جامعۀ آماری در بخش کمّی مشتمل بر سرپرستان خانوار روستایی شهرستان بود که با بهرهگیری از فرمول کوکران و روش توزیع طبقهای، 320 پرسشنامه بهصورت تصادفی ساده در میان سرپرستان خانوار، دربرگیرندۀ 56 متغیر قابلاندازهگیری، پنج بُعد اصلی (انسانی، مالی، طبیعی، فیزیکی و اجتماعی) داراییهای معیشتی، توزیع شد. در بخش کیفی، مصاحبههای عمیق با افراد گوناگونی انجام شد که بهصورت هدفمند و با روش گلولهبرفی شناسایی شدند. تجزیهوتحلیل یافتهها در بخش کمّی با آزمون تی تکنمونهای و در بخش کیفی با روش تئوری بنیادی نشان دادند که سطح دسترسی روستاییان شهرستان مریوان با توجه به میانگین نامناسب محاسبهشده برابر با 2.64 در سطح معنیداری 0.05، در وضعیت رضایتبخشی قرار ندارد. تنها در بُعد داراییهای طبیعی بود که بهصورت شکننده و نسبی، وضعیت دسترسی تا حدی رضایتبخش ارزیابی شد. همچنین 63 ضعف در قالب مؤلفههای ضعف برنامهریزی، سیاستگذاری و مدیریتی توسعهای؛ نامناسببودن محیط کسبوکار منطقه؛ مدیریت امنیتی مرز؛ ضعف قوانین و حمایتها؛ ضعف در زیرساختهای کالبدی مورد نیاز توسعۀ اقتصادی؛ کمبود سرمایۀ مردم محلی و ضعفهای اجتماعی-فرهنگی، مهمترین علل و عوامل و کاستیهایی بودند که وضعیت نامناسب موجود دسترسی روستاییان شهرستان مریوان به داراییهای معیشتی را موجب شدهاند. فروش داراییها، افزایش فشار بر منابع آب و زمین، مهاجرت، کاهش مصرف، افزایش مصرف پساندازهای مالی، قرضگرفتن، وامگرفتن، رویآوردن به مشاغل کاذب و قاچاق کالا (کولبری و واسطهگری) افزایش ساعات کار و اجارهدادن زمینها؛ مهمترین، راهبردهای اتخاذی روستاییان است.