تبیین نقش کیفیت محیط محلّه‌های مسکونی در بهزیستی روان‌شناختی ساکنان (نمونۀ موردی: محلّه غیررسمی سایان شهر زنجان)

نویسندگان

1 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22111/gaij.2024.47723.3174
چکیده

با رواج رویکرد تعامل فرد با محیط در مطالعات کیفیت محیطی، وضعیت محیط زندگی شهروندان به­ویژه در سکونت­گاه­های غیررسمی، مورد تردید و سوال می­باشد. زیرا این سکونت­گاه­ها می­توانند آثار جبران­ناپذیری بر وضعیت روحی و روانی ساکنان برجای گذاشته و در کیفیت زندگی آنان مؤثر باشند. در این راستا، هدف پژوهش حاضر تبیین نقش کیفیت محیط کالبدی و عملکردی محلة غیررسمی سایان شهر زنجان، در بهزیستی روان­شناختی ساکنان است. پژوهش حاضر، در زمرة پژوهش­های اکتشافی - تحلیلی قرار می­گیرد. رویکرد پژوهش کمّی بوده و از نظر کاربست نتایج، می­توان آن­را در زمرة پژوهش­های کاربردی به­شمار آورد. گردآوری داده­ها و اطلاعات مورد نیاز ازطریق مطالعات کتابخانه­ای و روش­های میدانی انجام گردیده­ است. گردآوری و ارزیابی داده­های مرتبط با کیفیت محیط، ازطریق پرسشنامه محقق ساخته بوده و جهت ارزیابی وضعیت بهزیستی روان­شناختی ساکنان از پرسشنامة 54 سوالی «ریف» استفاده شده است. نمونه آماری مورد مطالعه شامل 134 پلاک مسکونی است که به­صورت سیستماتیک و با مراجعه به درب منازل مورد پرسش­گری قرارگرفته­اند. جهت تجزیه و تحلیل شاخص­های اثرمحور و بررسی روابط آن با وضعیت بهزیستی روان­شناختی ساکنان، از مدل­سازی معادلات ساختاری و از نرم­افزار «Smart PLS» سوده برده شده است. داده­های مشاهدة کارشناسی نیز با استفاده از روش تحلیل کیفی مورد ارزیابی قرارگرفته­اند. براساس نتایج به­دست آمده؛ سازة بهزیستی روان­شناختی در محله غیررسمی سایان به­میزان 266/0 توسط کیفیت محیط کالبدی و عملکردی تببین می­گردد. این مهمّ بیش از همه ازطریق کیفیت محیط کالبدی با ضریب معناداری 186/3 و ازطریق 3 مولفة بهداشت محیطی، خوانایی و اصالت محیط بر وضعیت بهزیستی روان­شناختی ساکنان محله غیررسمی سایان، مؤثر واقع­می­گردد و نشان­دهندة نقش معنادار کیفیت محیط کالبدی و عملکردی بر بهزیستی روان­شناختی ساکنان است