تحلیل کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری شهری و مدل‌سازی اثرات آن بر رضایتمندی گردشگران؛ (نمونۀ موردی: شهر زنجان)

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ‌ریزی گردشگری گرایش برنامه‌ ریزی فضایی و مجتمع ‌های فضایی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

2 دکتری تخصصی، گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکدة علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.

3 دکتری‌تخصصی‌جغرافیا و برنامه‌ریزی‌شهری، پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات‌اجتماعی، جهاد دانشگاهی‌واحد‌تهران و مربی‌آموزشی‌گروه جغرافیای‌دانشگاه زنجان،‌ایران.

doi
10.22111/gaij.2023.44296.3080
چکیده

هدف تحقیق حاضر، مدل‌‌سازی کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری بر رضایتمندی گردشگران شهر زنجان است. روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی است ‌‌‌‌که به ‌‌روش پیمایشی انجام گرفته است. جامعۀ‌‌‌‌ آماری پژوهش گردشگران سال 1400 شهر زنجان است. تعداد نمونۀ لازم 350 نفر و به‌منظور تحلیل داده‌ها از آزمون آماری تحلیل عاملی و  Tتک‌نمونه‌‌ای در نرم‌افزار EXCEL و از روش مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) در محیط نرم‌افزار Amos Graphics استفاده شد. در گام اول با روش تحلیل عاملی؛ هفت عامل، به‌عنوان عوامل مؤثر کیفیت محیطی جاذبه‌‌های گردشگری محدوۀ مورد مطالعه؛ همچنین، شاخص‌‌های انتخابی دربارۀ رضایتمندی گردشگر از مدل آکاما و کیتی 2003 (مدلی برمبنای مدل سروکوال) استخراج شد. نتایج نشان می‌دهد که میزان رضایتمندی گردشگران از کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری، با مقدار (64/2) کمتر از حد متوسط است. همچنین عوامل و متغیرهای مکنون شناسایی شده مطرح شده در پژوهش توانسته‌اند 68 درصد واریانس اثرات مؤلفه‌های کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری بر رضایتمندی گردشگران را تبیین کنند که عامل پویایی اقتصادی و اجتماعی با اهمیت نسبی و ضریب تأثیر 80/0 دارای بیشترین بار عاملی است. نتایج نهایی مدل معادلات ساختاری نشان می‌دهد که کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری محدودۀ مورد مطالعه در وضع موجود تأثیر کم به میزان 31/0 بر رضایتمندی گردشگران دارند و از میان عامل‌‌های پنهان کیفیت محیطی؛ عامل خدمات معیّن گردشگری با ضریب تأثیر 83/0 و عامل خدمات عمومی شهری با 80/0 بیشترین نقش و اهمیت نسبی را داشته‌‌اند که نشانگر غلبۀ نگاه بخشی‌نگر برنامه‌های کالبدی و برنامه‌های توسعۀ اقتصادی-اجتماعی 5 سالۀ کشور در بحث کیفیت محیطی جاذبه‌های گردشگری است. رسیدن به وضعیت مطلوب نیازمند نگاه آمایش‌محور با تدوین ضوابط اختصاصی در حریم جاذبه‌‌های گردشگری شهر زنجان و طراحی بناهای مجاور مطابق ضوابط اختصاصی گردشگری­با­هماهنگی­و­مشارکت­همۀ وزارتخانه‌ها و نهادهای­ذی‌مدخل با الزامات قانونی و اجرایی کافی است.