زائوم در ادبیات فارسی و عربی: مطالعه موردی دو قصیده «هر چه کنی بکن» از شوریده شیرازی و «صوت صفیر البلبل» از اصمعی
نویسندگان
doi
چکیده
یکی از مباحث نوین در تحلیل فرمالیستی که به بررسی و واکاوی اشعار و متون میپردازد، زائوم است. اصطلاح زائوم به واژههایی اطلاقمیشود که فاقد معنا هستند و از منطق زبانی عدول کرده، اما در عین حال با ایجاد موسیقی در شعر موجب برانگیختن عاطفه در خواننده میشوند. در زائوم، اصوات همیشه از معنا گستردهترند. هدف اصلی اینپژوهش، بررسی و تحلیل کاربرد زائوم در ایننمونهها از اشعار عربی و فارسی است تا روشنشود نقش اینمفهوم در ادبیات ایندو زبان و ارتباط آن با سبک و ساختار شعر مشخصشود. لذا مسئله اینپژوهش بررسی دو قصیده «هر چه کنی بکن» از شوریده شیرازی و «صوت صفیر البلبل» از اصمعی و نقش زائوم در اشعار ایندو شاعر است. پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و برپایه مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی به بررسی مفهوم زائوم در ادبیات فارسی و عربی بپردازد. برآیند اینپژوهش نشانمیدهد که ایندو شاعر، اصوات زبان را در خدمت موسیقی کلام بهكار گرفتند و واژههای جدیدی را خلقکردند، بهگونهای که در عین دوری از روزمرگی و تکرار، احساسات و عواطف مخاطب را برمیانگیزند و خواننده را بهخود جذبمیکنند. آنها با استفاده از زائوم در سطح کلمه در سهنوع نشانه شناسیک، صرفی و آواشناسیک در كنار جادوی همنشینی کلمات و موسیقی، اوج خلاقیت هنری خود را در زمینه بهنمایشگذاشتهاند و موسیقی بیرونی یا وزن شعر را با کمک زائوم گسترشدادهاند و جنبه موسیقیایی شعر را نسبت به جنبه معنوی برجستهتر ساختهاند؛ جز آنکه هدف شوریده، برانگیختن عواطف محبوب بودهاست و اصمعی، هدف ایجاد سرگرمی و نشاط را دنبالمیکردهاست.
