پهنه‌بندی اراضی شهری براساس شاخص‌های تأثیرگذار بر پتانسیل لرزه‌خیزی (نمونۀ موردی: منطقۀ 5 شهرداری تبریز)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه شهرسازی، پردیس بین الملل، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

2 دانشیار گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران .

3 استادیار گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران.

doi
10.22111/gaij.2023.45177.3104
چکیده

محل زندگی انسان‌ها سهم عمده‌ای از سطوح کاربری اراضی شهری را به خود اختصاص می‌دهد؛ در شهرهای کوچک بیش از 60 درصد و شهرهای بزرگ حدود 40 درصد از سطح شهر تحت پوشش اراضی سکونتگاه‌های شهری است. اغلب سکونتگاه‌های شهری در کلان‌شهر تبریز بعضاً در مجاورت گسل فعال شمال تبریز و در معرض عوامل مخاطرات طبیعی ازجمله لرزه‌خیزی قرار گرفته‌اند. وضعیت استقرار سکونتگاه‌ها در اراضی شهری منطقۀ مورد مطالعه و لزوم برنامه‌ریزی دقیق درجهت توسعۀ فیزیکی یا قطاعی آتی، پهنه‌بندی اراضی شهری را مخصوصاً در کلانشهرها در این خصوص بسیار ضروری به نظر می‌رسد. هدف از این تحقیق، تعیین وضعیت فعلی الگوی استقرار کاربری‌های اراضی شهری در منطقۀ 5 شهرداری تبریز و پهنه‌‌بندی منطقۀ‌‌ مورد مطالعه براساس شاخص‌‌های اساسی مؤثر بر مخاطرۀ لرزه‌خیزی در مناطق آسیب‌‌پذیر، با استانداردهای کاربری‌‌های اراضی شهری است. در این پژوهش از روش‌‌های ارزیابی چندمعیاره مبتنی بر تحلیل شبکه‌ای سلسله‌‌‌مراتبی Fuzzy ANP1 با تلفیق GIS برای تولید و تجزیه‌وتحلیل نقشه‌‌ها و لایه‌‌های مختلـف استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان داد از کل مساحت 3617 هکتاری منطقۀ مورد مطالعه، حدود 210 هکتار با استاندارد خیلی‌کم در مناطق شمال غرب، 2130 هکتار با استاندارد کم در مناطق عمدتاً شرق، شمال شرق و جنوب، 823 هکتار با استاندارد متوسط در مناطق عمدتاً جنوب و جنوب غرب، 348 هکتار با استاندارد زیاد در جنوب و عمدتاً جنوب غرب و 104 هکتار با استاندارد خیلی زیاد عمدتاً در جنوب استقرار یافته‌‌اند.