تحلیل موانع و مشکلات توسعۀ کارآفرینی در نواحی روستایی (نمونۀ موردی: نواحی روستایی شهرستان تویسرکان)

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری و رئیس گروه فنی مهندسی بنیاد مسکن انقلاب اسلامی

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور

doi
10.22111/gaij.2023.43223.3058
چکیده

توسعۀ کارآفرینی و خوداشتغالی در نواحی روستایی نیازمند فراهم‌بودن و ایجاد بسترهایی است که بتوانند موجب ایجاد یک اکوسیستم مطلوب و حمایت‌کنندۀ توسعۀ کارآفرینی و موفقیت کارآفرینان شوند. بر این مبنا، پژوهش کاربردی حاضر که دارای ماهیتی آمیخته (کمّی-کیفی) بوده و با روشی توصیفی-تحلیلی انجام گرفته، سعی در آسیب‏شناسی وضع موجود توسعۀ کارآفرینی در نواحی روستایی شهرستان تویسرکان استان همدان دارد. گردآوری داده‏ها در بخش نظری با بهره‏گیری از مطالعات اسنادی و در بخش عملی مبتنی بر پیمایش میدانی با بهره‏گیری از ابزارهای مصاحبه و پرسشنامه بوده است. جامعۀ آماری پژوهش را مسئولان توسعه‏ای، مدیران و آگاهان محلی و متخصصان علمی در منطقه دربرمی‏گیرند که به شیوۀ هدفمند و روش گلوله‌برفی در هر دو بخش کیفی و کمّی، در ابتدا، 19 نفر به‌عنوان گروه دلفی، شناسایی و مورد مصاحبۀ نیمه‏ساختارمند قرارگرفته و سپس، یافته‏های حاصل از مصاحبه‏ها درجهت تأیید و تعمیم در قالب پرسشنامه در اختیار 35 نفر دیگر از اعضای این گروه‏ها قرار داده شد. تجزیه‌وتحلیل مصاحبه‏ها در بخش کیفی در راستای دستیابی به عوامل علّی، مداخله‏ای و زمینه‏ای شکل‏دهندۀ وضعیت موجود اکوسیستم کارآفرینی و راهبردهای اتخاذی فعالان اقتصادی و نتایج اقتصادی و اجتماعی شکل گرفته در سطح منطقه با بهره‏گیری از تکنیک داده‏بنیاد و در بخش کمّی با بهره‏گیری از آزمون تحلیل مسیر صورت پذیرفت که بر این اساس یافته‏های حاصل نشان دادند که 72 چالش و مانع در قالب مؤلفه‏های اصلی ضعف در مدیریت، سیاستگذاری و برنامه‏ریزی توسعه‏ای (مؤثرترین مؤلفه)؛ نامناسب‌بودن محیط کسب‌وکار؛ ضعف در تأمین در زیرساخت‌ها، خدمات و امکانات مورد نیاز؛ ضعف‌های بازاریابی، فروش و موانع فنی و عملی؛ موانع اجتماعی و فرهنگی؛ محدودیت‌‌های آموزشی و ترویجی؛ ضعف منابع مالی؛ ضعف در باورهای ذهنی و رفتاری روستاییان و مشتمل بر دو بُعد اصلی ضعف‏ها و نارسایی‏های مرتبط با عوامل محیطی و عوامل فردی و شخصیتی مؤثر بر خوداشتغالی و کارآفرینی؛ به‌عنوان عوامل علّی بازدارنده در راستای توسعۀ کارآفرینی و موفقیت کارآفرینان در منطقۀ مورد مطالعه، اثرگذار هستند. در همین راستا، عوامل مداخله‏ای و زمینه‏ای؛ راهبردهای اتخاذی و نتایج حاصل از عوامل علّی شناسایی‌شده بر اکوسیستم کارآفرینی منطقۀ مورد مطالعه نیز شناسایی شدند.