فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

گسترش فضایی شهری، برآیند سیطرۀ شهرنشینی بر فضای جغرافیایی است که روند تبدیل زمین به کاربری‌های شهری را شامل می‌شود. روندهای جدید گسترش فضایی مخصوصاً در نواحی کلان‌شهری کشورهای درحال‌توسعه آبستن چالش‌های متعدد اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی است که مطالعۀ روند و مکانیسم آن‌ها از روش‌های مفید برای یافتن راهبرد توسعۀ پایدار فضایی است. پژوهش حاضر از نوع تحقیقات کاربردی-توسعه‌ای است که به روش کیفی-کمّی انجام شده است. در بخش کیفی با استفاده از روش تصمیم‌گیری گروهی دلفی، دیدگاه خبرگان در زمینۀ شناسایی و مقایسۀ دوبه‌دوی شاخص‌ها اخذ شد و در بخش کمّی با بهره‌گیری از مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM) در نرم‌افزار Micmac به تجزیه‌وتحلیل داده‌ها پرداخته شده است.یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که به‌ترتیب مهاجرت‌های داخلی، برهم‌خوردن تعادل جمعیتی در پهنۀ سرزمینی، ناپایداری نظام سکونتگاهی، کنترل ضعیف قانونی، توزیع بی‌عدالتی، مهاجرت‌های خارجی، ناپایداری اجتماعی، فقر، نابودی شیوۀ زندگی روستایی، حاشیه‌نشینی، افزایش نرخ جرایم و بزهکاری، کنترل ضعیف اجتماعی، بارگذاری بحرانی جمعیت، مسکن نابهنجار و افت کیفیت زندگی بیشترین قدرت ‌نفوذ و اثرگذاری را در بین چالش‌های مورد مطالعه دارند و به‌عنوان سطح اول عوامل چالش‌زا در آیندۀ ناحیۀ کلان‌شهری تهران ایفای نقش خواهند کرد. نتایج بررسی چالش‌های ناحیۀ کلان‌شهری تهران نشان می‌دهد که در بین مؤلفه‌های مورد بررسی، بالاترین میزان قدرت ‌نفوذ و اثرگذاری مربوط به مؤلفۀ مهاجرت (با قدرت ‌نفوذ 5/107) است و این مؤلفه به‌عنوان چالش‌زاترین عامل در آیندۀ ناحیه کلان‌شهری تهران عمل خواهد کرد و کمترین قدرت نفوذ و اثرگذاری مربوط به مؤلفۀ الحاق، ادغام و خالی از سکنه شدن روستاها (با قدرت نفوذ 8/67) است.