فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بنادر و شهرهای مفصلی موجود در نواحی پسکرانه‌‌ای بنادر، همواره نقش پراهمیتی در آمایش ملی و منطقه‌ای و تکمیل زنجیرۀ تأمین کالا در طول تاریخ داشته‌‌اند. همزمان با رشد پرشتاب فناوری جابه‌‌جایی کالا در نیمۀ دوم قرن بیستم، صنعت حمل‌و‌نقل دریایی و بارگذاری و باراندازی کالا در بنادر رشد قابل‌توجهی یافت. همین موضوع موجب شد که توجه به مناطق پسکرانه، ساختار فضایی و آمایش منطقه‌ای حاصل از روابط بندر-پسکرانه در میان جغرافیدانان و برنامه‌‌ریزان منطقه‌ای افزایش یابد. هدف از انجام این پژوهش، فراتحلیل کمّی و کیفی مقالات معتبر دربارۀ ساختار فضایی بندر-پسکرانه از سال 1997 تا 2022 است. مقالات از پایگاه دادۀ اسکوپوس جمع‌‌آوری شد و با استفاده از نرم‌‌افزار VOSviewer مورد تجزیه‌‌‌و‌‌تحلیل قرار گرفت. نتایج حاکی از آن است که از لحاظ تخصص و توزیع مجلات، مجلۀ جغرافیای حمل‌ونقل یکی از اصلی‌‌ترین مقاصد مدنظر پژوهشگران جغرافیای فضایی بنادر است. از لحاظ مقیاس جغرافیایی مطالعات می‌‌توان گفت که اغلب پژوهش‌‌ها در این زمینه ساختار فضایی بندر-پسکرانه را در مقیاس ملی مورد بررسی قرار داده‌اند و تمرکز جغرافیایی پژوهش‌‌ها در حوزۀ جنوب شرقی آسیا است. از لحاظ گونه‌‌شناسی ساختار فضایی می‌‌توان به دو گونه تحلیل در مقالات منتخب پی برد؛ گونۀ اول تحلیل ریخت‌‌شناسی ساختار بندر-پسکرانه که مؤلفه‌‌های مورد استفاده در این نوع تحلیل شامل مؤلفه‌‌های عینی ساختار فضایی (کانون، کریدور و پهنۀ‌‌ کاربری) است؛ گونۀ دوم تحلیل عملکردی ساختار بندر-پسکرانه که غالباً شامل مؤلفه‌های ناملموس فضا (تعامل، انتظام و قلمرو فضایی) است. از لحاظ طبقه‌‌بندی موضوعی مقالات می‌‌توان هفت محور موضوعی را شناسایی کرد که به‌ترتیب عبارت‌اند از: روابط فضایی پسکرانه-بندر-پیشکرانه؛ توسعۀ منطقه‌‌ای بنادر؛ بنادر درون‌‌سرزمینی و بنادر خشک؛ روابط بندر-شهر؛ اتصالات کریدور‌‌ها و بنادر؛ رقابت بنادر و مناطق پیشکرانه‌‌؛ عملکرد بنادر. درنهایت با مرور روش‌‌ها و فنون تحلیل مورد استفاده در مقالات منتخب می‌‌توان از منظر روش‌‌شناسی چهار رویکرد اثبات‌‌گرایی، نواثبات‌‌گرایی، ارتباط‌‌گرایی و انتقادگرایی را در سیر تحول فلسفی-تاریخی مقالات منتشرشده مشاهده کرد.