فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محیط‌های معماری نقش تعیین‌کننده‌ای در تجربه‌های روانی انسان دارند و کیفیت آسایش محیطی، به‌ویژه در ارتباط با سلامت روان، به یکی از دغدغه‌های اصلی پژوهش‌های معاصر در حوزه روان‌شناسی محیط و معماری تبدیل شده است. با این حال، پراکندگی مفهومی مطالعات و تنوع رویکردهای فناورانه، به‌ویژه در زمینه اینترنت اشیا، مانع از شکل‌گیری یک درک منسجم برای بهره‌گیری از این مفاهیم در معماری آینده‌نگر شده است. بر این اساس، مطالعه حاضر با هدف ترسیم ساختار دانش حوزه آسایش محیطی در پیوند با روان‌شناسی محیطی و فناوری‌های هوشمند، 765 مقاله نمایه‌شده در پایگاه وب‌آوساینس 1 را در بازه 1985 تا 2024 میلادی با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای بیبلیومتریکس 2 (ورژن 5.4.1) و وی‌ا اس‌ویوور 3 (ورژن 1.6.20) تحلیل کرد، تا مشخص کند کدام پارامترهای روان‌شناسی محیطی مرتبط با سلامت روان، بر پایه تحلیل کتاب‌سنجی ادبیات موجود، بیشترین تمرکز را در طراحی معماری آینده‌نگر داشته‌اند؟ این تحلیل شامل شناسایی روندهای پژوهشی، خوشه‌بندی مفهومی و بررسی هم‌رخدادی کلیدواژه‌هاست و پژوهش حاضر مطالعه تطبیقی تجربی یا سنجش اثر کمی کیفی انجام نمی‌دهد، بلکه در چارچوب یک پژوهش مروری به بازخوانی ساختار مفهومی دانش موجود می‌پردازد. یافته‌ها نشان دادند که کانون ادبیات این حوزه در سه خوشه مفهومی اصلی زیبایی‌شناسی، پایداری و امنیت متمرکز است و این سه خوشه بیشترین حضور و پیوند مفهومی را در شبکه هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها دارند. نتایج همچنین نشان داد که در معماری آینده‌نگر، آسایش محیطی دیگر صرفا به ویژگی‌های کالبدی ثابت محدود نیست، بلکه در تعامل با اینترنت اشیا به یک نظام پویا، داده‌محور و کاربرمحور تبدیل می‌شود؛ به‌گونه‌ای که زیبایی‌شناسی با تجربه ادراکی و احساسی، پایداری با عملکرد هوشمند و بهره‌وری انرژی، و امنیت با ابعاد هم‌زمان کالبدی و روانی پیوند می‌یابد. در نتیجه، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که موثرترین محورهای مورد توجه در ادبیات، نه عناصر منفرد محیطی، بلکه پیوند یکپارچه میان کیفیت ادراکی فضا، پایداری عملکردی و امنیت روانی در بستر سامانه‌های هوشمند است؛ موضوعی که می‌تواند مبنای نظری منسجم‌تری برای تحلیل و توسعه معماری آینده‌نگر فراهم سازد.