فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این مقاله با رویکرد دیجیتال ـ کیفی به بررسی مفاهیم کاربردی قدرت، عدالت و اطاعت در تفاسیر منتخب فریقین می‌پردازد. مسئلۀ اصلی پژوهش آن است که این سه مفهوم در سنت‌های تفسیری اهل سنت و امامیه چگونه صورت‌بندی شده‌اند و چه نسبتی با گفتمان سیاسی قرآن دارند. برای این منظور، آیات مرتبط با حکم، ملک، سلطان، امر، اولی‌الامر، عدل، قسط، امانت و طاعت در نه تفسیر شاخص، شامل تفاسیر طبری، زمخشری، فخر رازی، قرطبی، ابن‌کثیر، طوسی، طبرسی، طباطبایی و نمونه، بررسی شده‌اند. روش پژوهش، ترکیبی از خوانش نزدیک، کدگذاری کیفی، تحلیل مضمون و مقایسۀ گفتمانی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که قدرت در این تفاسیر غالباً به‌مثابۀ امانت، حکم، هدایت و مسئولیت فهم شده و عدالت، شرط درونی مشروعیت و معیار تحدید قدرت است. همچنین اطاعت، امری مطلق و بی‌قید نیست، بلکه با حق، شریعت، عدالت و مرجعیت مشروع پیوند دارد. مهم‌ترین تفاوت فریقین در تفسیر اولی‌الامر آشکار می‌شود. مقاله نشان می‌دهد که رویکرد نوین دیجیتال ـ کیفی می‌تواند الگویی شفاف و قابل مقایسه برای تحلیل گفتمان سیاسی قرآن فراهم سازد.