فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عدم‌تعادل در پراکنش فضایی توسعه‌ها، موجب می‌شود که به‌تدریج مناطقی شکل گیرند که در آن‌ها تناقضی آشکار در توسعۀ مناطق مرکزی و حاشیه‌ای وجود داشته باشد. این‌گونه تناقض‌ها درنهایت منجر به تغییر در کیفیت شاخص‌های اجتماعی و اقتصادی به‌خصوص شاخص‌های مربوط به فقر و معیشت، می‌شود؛ به‌نحوی‌که تفاوت آشکاری بین این متغیر‌ها در میان سکونتگاه‌های روستایی و شهری استان‌ها مشاهده می‌شود که نهایتاً این امر موجب تخلیۀ بخش اعظمی از سکونتگاه‌های روستایی شده است. در پژوهش حاضر با تحلیل تفسیری-ساختاری از سیستم کارکردی استان سمنان، سعی بر آن شده است تا با استفاده از نظرات کارشناسان در قالب مصاحبه و پرسشنامه، از طریق بررسی روابط بین ۸۰ متغیر‌ و نیز به‌کارگیری نرم‌افزار میک‌مک، روند‌های تولید و بازتولید فقر و همچنین متغیر‌های استراتژیک درجهت تکامل این سیستم شناسایی شوند. نتایج حاصل از پژوهش، نشان می‌دهد که متغیر کمبود منابع آب از مهم‌ترین عوامل مهاجرت جمعیت فعال روستا‌ها به شهر‌ها و درنتیجه تخلیۀ آن‌ها بوده است. از سوی دیگر متغیر‌های ارزش‌افزوده کل فعالیت‌های اقتصادی، جریان سرمایه، تمرکز اشتغال در شهرها، مهاجرت، تمرکز جمعیت فعال در شهرها، وجود شهرک‌های صنعتی و نیز تفرق فضایی و سیاسی قدرت در شهرها، با ایجاد دور تسلسل، موجبات بازتولید فقر در روستاها را فراهم کرده‌اند؛ براین‌اساس، با سرمایه‌گذاری در متغیر‌های انتقال منابع آب و سدسازی، بهبود کیفیت شبکۀ معابر بین شهر و روستا و نیز با بهبود بخش کشاورزی و تولید در روستا‌ها می‌توان از کاهش درآمد و بیکاری در آن‌ها و در پی آن بروز فقر جلوگیری کرد.