فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استفاده از آزمون‌های مبتنی بر نقشة مفهومی به‌عنوان ابزارهای ارزشیابی، یکی از روش‌های نوین ارزشیابی است که می‌تواند جایگزین روش‌های سنتی ارزشیابی شود. لذا هدف پژوهش حاضر، ارزشیابی بار شناختی و روش‌های نمره‌دهی این آزمون‌ها بود. آزمودنی‌های پژوهش حاضر شامل دانش‌آموزان چهار کلاس درس زیست‌شناسی از چهار دبیرستان متفاوت بودند (در مجموع 109 نفر) که به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل یک آزمون چهارگزینه‌ای (محقق‌ساخته)، چهار آزمون مبتنی بر نقشة مفهومی (محقق‌ساخته) و مقیاس بار شناختی «NASA-TLXL» (هارت و استیولند، 1988) بود. طرح پژوهشی مورد استفاده نوعی طرح ارزشیابی بود. روش‌های آماری شامل ضریب همبستگی پیرسون، آزمون t مستقل و تحلیل واریانس یک‌راهه (آزمون ولچ و آزمون تعقیبی گیمز-هاول) بود. بر اساس نتایج، آزمون‌های ترسیم نقشة مفهومی نسبت به آزمون‌های تکمیل نقشة مفهومی، به‌طور معناداری بار شناختی بیشتری روی آزمودنی‌ها تحمیل می‌کردند. همچنین، سه روش نمره‌دهی رابطه‌ای، ساختاری و شباهت به نقشة متخصص، شاخص‌های روایی ملاکی، روایی تمییزی و پایایی قابل قبول و معناداری داشتند. در مجموع، روش‌های نمره‌دهی رابطه‌ای، ساختاری و شباهت به نقشة متخصص می‌توانند برای نمره‌دهی آزمون‌های مبتنی بر نقشة مفهومی به‌خوبی مورد استفاده قرار گیرند. همچنین، استفاده از آزمون‌های تکمیل نقشة مفهومی می‌تواند راهکار مناسبی برای غلبه بر اضافه‌بار شناختی در جریان ارزشیابی‌های مبتنی بر نقشة مفهومی باشد. بنابراین، نتایج پژوهش حاضر می‌تواند به طراحی آزمون‌های مبتنی بر قواعد شناختی کمک کند و پلی بین فرایند ارزشیابی آموزشی و علوم شناختی برقرار کند.