فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چشم‌زخم از باورهای شایع در بین جوامع مختلف ازجمله جوامع مسلمان است. محدثان روایات این موضوع را ثبت کرده و مفسران نیز برخی از آیات قرآن را به این موضوع مرتبط دانسته‌اند. از نظر متکلمان ماهیت و چگونگی تأثیر چشم‌زخم محل بحث بوده‌است. این نوشتار در پی جمع آوری، بررسی و نقد دیدگاه‌های متکلمان مسلمان دربارۀ چشم‌زخم با روش توصیفی - تحلیلی است. ابوعلی جبائی منکر چشم‌زخم شده و آن را باوری عامیانه و فاقد دلیل دانسته‌است. جاحظ عامل آن را خروج اشعه‌ای از چشم دانسته است. متکلمان معتزله و امامیه آن را نتیجه تغییر نعمت به‌خاطر رعایت مصلحت بندگان به وسیله خدا دانسته‌ و چشم را فاقد تأثیر دانسته‌اند. اشاعره و محدثان هم‌زمانی نگاه خیره با زوال نعمت را دلیل بر سببیت ندانسته و فاعل و مؤثر را تنها خدا می‌دانند، دیدگاهی که مورد انتقاد سلفیه قرار گرفته ‌است. از سویی دلایل ارائه شده قادر به اثبات چشم‌زخم نیستند، بلکه در صورت اثبات وجود آن با تجربه یا دلایل نقلی در صدد تبیین آن هستند و آن را امری محتمل دانسته‌اند.