سنجش جداییگزینی مسکونی شهر اردبیل با استفاده از شاخص اندازه‌‌گیری چندگروهی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

2 استاد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل ایران

3 استادیار گروه آموزشی معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.

doi
10.22111/gaij.2022.42596.3036
چکیده

جدایی‌‌گزینی شهری، در اکثر شهرهای جهان موضوع درخور توجهی است؛ زیرا در بسیاری از شهرها این جدایی، اگر نه پدیدآورنده، بلکه تشدیدکنندة برخی مسائل اجتماعی بوده است و بسیاری از مسائل اجتماعی و اقتصادیِ این‌گونه جوامع، از وجود جدایی‌‌گزینی مسکونی ناشی می‌‌شود که تبدیل به چالش مهمی در سیاست‌‌گذاری شهری و سیاست‌‌گذاری مسکونی در شهرها شده است؛ بناﺑﺮاﯾﻦ ﻫﺪف پژوهش حاضر ﺳﻨﺠﺶ ﺟﺪاﯾﯽﮔﺰﯾﻨﯽ مسکونی شهر اردبیل با استفاده از شاخص اندازه‌‌گیری چندگروهی است. روش تحقیق کمّی بوده و رویکرد آن توصیفی-تحلیلی است. جامعۀ آماری این تحقیق محدودۀ قانونی شهر اردبیل در سال 1395 و حجم نمونه نیز همۀ بلوک‌‌های آماری سال مذکور است. داده‌‌های مورد نیاز در قالب نقشه با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی، نرم‌‌افزار GeoDa و تحلیل جدایی‌‌گزینی فضایی مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. به‌‌همین‌منظور ابتدا به سنجش میزان جدایی‌‌گزینی چندگروهی بین طبقه‌‌های بالا، متوسط و پایین شهر پرداخته شد. نتایج نشان داد که میان قشرهای موجود در شهر جدایی‌‌گزینی متوسط وجود دارد. براساس نتایج به‌دست‌آمده از روش‌های آمار فضایی مشخص شد که از بین 6738 بلوک شهری در سال 1395، شهر اردبیل از یک ساختار متمرکز و خوشه‌‌ای برخوردار است. در ﯾﮏ ﺟﻤﻊﺑﻨﺪی ﮐﻠﯽ از ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑﻪ‌دﺳﺖ‌آﻣﺪه ﺑـﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺗـﻮان ﮔﻔﺖ ﮐﻪ ﺳﺎﺧﺘﺎر ﻓﻀﺎﯾﯽ ﺷﻬﺮ اردبیل دارای اﻟﮕﻮﯾﯽ ﻣﺘﻤﺮﮐﺰ اﺳﺖ و پهنه‌‌هایی که از بالاترین میزان محرومیت شهری برخوردارند، در بخش‌‌های شمال غربی و جنوب شرقی قرار گرفته‌‌اند و عمدتاً شامل پهنه‌‌های اسکان غیررسمی، پهنه‌‌هایی با بافت نابسامان میانی و بافت‌‌هایی با پیشینۀ روستایی هستند.