فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دین، پدیده­ای چند­وجهی و ذومراتب است که باعث می­گردد هر دین­پژوه و دین­شناسی، در مواجهۀ با این پدیده، از روش­های مختلفی که تأثیر مستقیم بر نتایج پژوهش دارند، بهره­ گیرد. ازجمله اندیشمندان روشن­فکر معاصر که امروزه مباحث دین­شناسی او، مورد توجه به­سزایی قرار گرفته است، مصطفی ملکیان است. در این مقاله، ابتدا نگرش ملکیان در چیستی دین و دین­پژوهی مورد بررسی قرار گرفته و سپس روش­های وی در مواجهۀ با تحقیقات دینی، تحلیل شده است. مقالۀ حاضر، با روش توصیفی و تحلیلی و با استفاده از منابع، مقالات، سخنرانی­ها و کتب مصطفی ملکیان، نگاشته شده است. ملکیان، دارای روشی ترکیبی در دین­پژوهی است که حاوی چهار عنصر روشی اصلی است. این عناصر، عبارتند از: روش عقلانی، روش کارکردی یا کاربردی، روش تحویلی و روش فرایندی. علی­رغم موفقیت این شخصیت در قسمت­هایی از دین­پژوهی، اشکالاتی از قبیل کاهش بار معنوی دین، ناکارآمدی عنصر تحویل در روش ترکیبی، تقلیل دین در روش کاربردی و نبود ملاک در روش فرایندی دارد.