ارائه‌ی الگویی جهت ارتقاء زیست‌پذیری در فضاهای عمومی زیر سطحی شهرها

نویسندگان

1 دانشیار، گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

3 گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

4 گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران

doi
10.22111/gaij.2022.39753.2960
چکیده

افزایش جمعیت جوامع انسانی، منجر به افزایش شهرهای پرجمعیت، فشرده و پرتراکم شده است که توسعه در ارتفاع و زیرِ زمین را رایج ساخته است. با وجود مزیت­های ناشی از زندگی فشرده انسان­ها در کنار یکدیگر، ازدحام ناشی از تراکم، تهدیدی برای کیفیت­های زیست انسان­ها به وجود آورده است. مفهوم زیست­پذیری، در پاسخ به این دغدغه، به کیفیت­های عینی و ذهنی مورد انتظار انسان­ها از محیط زیست می­پردازد. توسعه­های جدید زیرسطحی که عمدتاً متأثر از افزایش تراکم و ازدحام در شهرها هست، در اغلب موارد، کمتر به کیفیت­های زیستی انسان­ها در زیرِ سطح زمین پرداخته است و بیشتر به جنبه­های عملکردی توجه شده است. کاهش نظارت اجتماعی، تأمین امنیت، تأمین تهویه، نور و کنترل رطوبت، خوانایی و جهت­یابی از جمله مهم­ترین چالش­های این نوع از توسعه است. لزوم ایجاد و رواج استفاده از فضاهای عمومی پویا و اجتماع محور در طبقات زیرین، محرک پرداختن به این پژوهش بوده است. به منظور ارائه­ی الگویی جهت ارتقاء زیست­پذیری در فضاهای عمومی زیر سطحی شهرها، داده­های کیفی جمع­آوری شده، به روش اسنادی (تحلیل پایه) و داده بنیاد (تحلیل مکمل) به صورت همزمان مورد تحلیل قرار گرفت. روش جمع آوری اطلاعات، مطالعه اسنادی و مصاحبه نیمه ساختارمند می­باشد. جهت تحلیل داده­های کیفی و کدگذاری از نرم افزار Nvivo استفاده شد. از ترکیب تحلیل پایه و مکمل، مؤلفه­های کلیدی سازنده فضای زیر­سطحی زیست­پذیر یعنی مؤلفه­های عملکرد ـ دسترسی؛ ادراکی؛ هویت؛ زیست­محیط و تاب­آوری شناسایی و بررسی شد. همچنین جهت ارائه الگو از روش داده بنیاد استفاده شد. بر اساس سوالات مطرح شده در فرآیند مصاحبه، 389 ارجاع ارائه گردید. با بازبینی متعدد و ادغام کدها بر اساس تشابه در طی چندین مرحله تلخیص داده­ها، 20 کد اولیه و 7 کد محوری استخراج گردید و پس از کشف روابط علی ـ معلولی، الگوی فضای زیرسطحی زیست­پذیر مبتنی بر الگوی دانه برفی ارائه گردید.