چالشها، ظرفیتها و راهبردهای تقریب مذاهب در نقشبندیه ترکیه
نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری ادیان و مذاهب قم
2 دانشیار دانشگاه اصفهان
3 استاد علوم و تحقیقات تهران
doi
10.22067/epk.2024.87719.1331چکیده
اختلاف میان مذاهب اسلامی از جمله چالشهای بزرگ جهان اسلام است که از گذشته تا کنون مانع اتحاد مسلمانان بوده و کشمکشهایی فراوان را ایجاد کرده است. این پژوهش که با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی تدوین شده، میکوشد تا علل واگرایی میان تشیع و پیروان طریقة نقشبندیه در ترکیه را واکاوی نماید و بر اساس زمینههای مشترک، راهکارهایی را جهت تقریب ارائه نماید. یافتهها نشان میدهد که نقشبندیة ترکیه خاستگاهی ایرانی داشته و آثار اولیة این طریقه در آناتولی با زبان فارسی به نگارش درآمدهاند؛ لذا حافظة تاریخی ایشان از هویت تاریخی خویش، با فرهنگ اسلام ایرانی آمیخته است. مشایخ نقشبندی بر محبّت اهل بیت علیهم السلام به عنوان یکی از لوازم سلوک تاکید دارند و بعضی از آنان، رسائلی را در مناقب ائمه علیهم السلام به نگارش درآوردهاند. زیارت قبور اولیاء و توسل به ایشان هم جزو مبانی نقشبندیه است و درک نزدیکی از تشیع را برای آنان حاصل مینماید. چالش مهم در مسیر تقریب مذاهب، دشنام، لعن و تکفیر شخصیتهای تاریخی است که البته از تعصبات مذهبی و اغراض سیاسی خالی نیست. برپایة برخی تجربههای زیسته، به نظر میرسد که فراهمآوردن امکان حضور مشایخ نقشبندی ترکیه در زیارتگاههای ایران، گفتگوهای دوجانبه و احترامآمیز میان علماء، و ممنوعیت سبّ اصحاب پیامبر علیه و آله السلام، بتواند مسیر تقریب را هموار سازد. اعطای آزادی بیشتر به نقشبندیان ایرانی برای برپایی تکیهها و مجالس ذکر نیز گام بلندی است که هم بر آزادیهای مذهبی در ایران شیعی صحه میگذارد و هم مانعی برای گسترش لجامگسیختة سلفیگری در میان اهلسنت ایرانی خواهد بود.