فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقابله با چالش‌های ناشی از تغییرات اقلیمی و تأمین امنیت غذایی، مستلزم درک دقیق روند تغییرات عملکرد محصولات راهبردی کشاورزی است. در این پژوهش، روند تغییرات عملکرد گندم (Triticum aestivum L.) آبی و دیم در استان خراسان رضوی طی یک دوره ۱۱ ساله (1400-1390) در ۲۹ شهرستان بررسی و عوامل مؤثر بر این تغییرات تحلیل شد. برای مدل‌سازی تغییرات عملکرد از رگرسیون چندجمله‌ای‌ متعامد (خطی، درجه دو و درجه سه) استفاده شد. به‌منظور انتخاب مدل بهینه، معیار AIC به کار گرفته شد. روند تغییرات عملکرد در شهرستان‌های مختلف به چهار دسته شامل بهبود، رکود، سقوط و عدم بهبود طبقه‌بندی شد. نتایج نشان داد که عملکرد گندم آبی در استان طی ۱۱ سال، به‌طور میانگین 1000 کیلوگرم در هکتار افزایش یافت. در نیمی از شهرستان‌ها بهبود، در نیمی دیگر رکود یا عدم بهبود، و در یک شهرستان کاهش عملکرد مشاهده شد. در مورد گندم دیم نیز میانگین عملکرد طی دوره 11 ساله، حدود 500 کیلوگرم در هکتار افزایش یافت. تحلیل مکانی نشان داد که تغییرات عملکرد گندم در استان ناهمگن است؛ شهرستان‌های مرکزی و غربی شاهد بهبود عملکرد بوده‌اند، درحالی‌که مناطق شمالی و جنوبی عمدتاً رکود یا عدم بهبود عملکرد را تجربه کرده‌اند. نمودارهای تغییرات زمانی نشان داد که هر دو نوع گندم (آبی و دیم) تحت تأثیر تغییرات بلندمدت آب‌وهوایی و مدیریتی قرار گرفته‌اند. به‌طورکلی، مدیریت زراعی، عملکرد را بهبود داده، امّا در برخی از مناطق، تغییرات اقلیمی اثرات مثبت آن را خنثی کرده است. این یافته‌ها بر ضرورت توسعه راهبرد‌های مدیریتی مؤثر شامل تغییر در تاریخ کاشت، بهینه‌سازی روش‌های زراعی، و ارتقاء روش‌های سازگاری با تغییرات اقلیمی تأکید دارند.