فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهبیابان لوت در شرق فلات مرکزی ایران واقع شده و از نظر زمین‌ریخت‌شناسی یکی از پهنه‌های کم‌نظیر در میان بیابان‌های جهان به شمار می‌رود. این منطقه عمدتاً از رسوبات دوران کواترنری پوشیده شده است. بررسی‌های رسوب‌شناسی در پهنه‌های ماسه‌ای، علاوه بر شناسایی و تشخیص نوع محیط‌های رسوبی و رخساره‌های مختلف، اطلاعات ارزشمندی در زمینه فرایندهای حمل‌ونقل، رسوب‌گذاری، انرژی محیط رسوبی، ویژگی‌های سنگ منشأ، فرایندهای هوازدگی و نوع جریان فراهم می‌کند. در این پژوهش، به‌منظور شناسایی جهت و سرعت باد و تحلیل اشکال ژئومورفولوژیکی، با استفاده از روش‌های استاندارد نمونه‌برداری، ۱۹ نمونه رسوب سطحی از تلماسه‌های ریگ یلان در یک پروفیل عرضی از بیابان لوت برداشت شد. آزمایش‌های دانه‌بندی و مورفوسکوپی در آزمایشگاه زمین‌شناسی کشور انجام گرفت و داده‌های حاصل با نرم‌افزار SPSS پردازش شدند. نتایج تحلیل‌های آماری نشان داد که میانگین جورشدگی نمونه‌ها 1.25 (از ضعیف تا متوسط)، میانگین کج‌شدگی 0.25 (کج‌شدگی زیاد به سمت ذرات ریز)، و میانگین کشیدگی 1.07 (کشیدگی متوسط) است. بر این اساس، وجود رسوبات با جورشدگی متغیر، کشیدگی متوسط و کج‌شدگی به سمت ذرات ریزدانه، بیانگر منشأ عمدتاً بادی و در برخی نقاط منشأ رودخانه‌ای است.نتایج بررسی‌های مورفوسکوپی نیز یافته‌های رسوب‌شناسی را تأیید می‌کند. این بررسی‌ها نشان می‌دهد که رسوبات در محدوده ماسه، ماسه‌گلی و گل‌ماسه‌ای قرار دارند و در برخی نقاط دارای مقدار اندکی گراول هستند. ترکیب این داده‌ها با پارامترهای آماری رسوب‌شناسی، نشان‌دهنده منشأ غالب بادی و در برخی نقاط منشأ پلایایی و آبرفتی است. با تحلیل دانه‌بندی و ویژگی‌های مورفوسکوپی رسوبات، با شناسایی نوع و جهت بادهای غالب، امکان تفسیر دقیق‌تر فرایندهای شکل‌زایی در بیابان لوت را فراهم می‌سازد. این اطلاعات می‌تواند شواهدی از تغییرات اقلیمی گذشته و پویایی کنونی بیابان لوت ارائه دهد و به شناخت دقیق‌تر فرایندهای حمل‌ونقل، منشأ سنگی و پایداری رسوبات سطحی کمک می‌کند.