تاثیر سناریوهای مختلف مدیریت کاربری اراضی بر میزان فرسایش خاک در حوزه آبخیز گیوی چای
نویسندگان
1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
4 گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
doi
10.22034/gmpj.2025.482427.1525چکیده
فرسایش خاک تابعی از قابلیت جداشدن ذرات و قابلیت انتقال آنها میباشد. برای تشکیل یک سانتیمتر خاک بیش از ۳۰۰ سال زمان نیاز است. از این نظر جلوگیری از فرسایش خاک بهمنظور حفظ ثروتهای ارزشمند طبیعی امری حیاتی به شمار میآید. فرسایش و تولید رسوب تابع پیچیدهای از عوامل مختلف از جمله، زمینشناسی، اقلیم، توپوگرافی، پوشش گیاهی و انسان است. فرسایش خاک فرایند طبیعی فیزیکی است که طی آن ذرات خاک از بستر اصلی خود جدا شده و به کمک یک عامل انتقالدهنده به مکانی دیگر حمل و رسوبگذاری میشود. در مطالعه حاضر، هدف تاثیر سناریوهای مختلف مدیریت کاربری اراضی بر میزان فرسایش خاک با استفاده از مدل G2 در حوزه گیوی چای استان اردبیل میباشد. که با بررسی 6 سناریوی مدیریت کاربری اراضی بر اساس الگوی استفاده از اراضی در محیط GIS تهیه شد. سپس دادههای ورودی بر اساس دادههای زمینی، کاربری اراضی و دادههای مشاهداتی تهیه شد. بر اساس نتایج مدل، مقدار فرسـایش در سناریوی تبدیل مراتع ضعیف به متوسط و سناریو تبدیل مراتع متوسط به خوب و احداث باغ کاهش فرسایش را نشان داد و سناریو تخریب که در دو سناریو مطرح شد باعث افزایش فرسایش در کاربری زراعی رانشان میدهد. در این تحقیق، ابتدا دادههای محیطی شامل نوع کاربری زمین، شیب، پوشش گیاهی و بارندگی جمعآوری شد. سپس با استفاده از مدل G2، میزان فرسایش خاک در هر یک از کاربریهای مختلف (کشاورزی، مرتع، جنگل و مناطق مسکونی) محاسبه گردید. نتایج نشان داد که کاربریهای کشاورزی با فرسایش بالاتری نسبت به دیگر کاربریها مواجه هستند، درحالیکه مناطق جنگلی بهعنوان بهترین گزینه برای حفظ خاک و جلوگیری از فرسایش شناخته شدند. این یافتهها میتواند به تصمیمگیریهای مدیریتی در زمینه حفاظت از خاک و توسعه پایدار کمک کند.