ارزیابی پراکندگی و ارتباط زمین‌لغزش‌های گستره ایلام-مهران با زمین‌ساخت و شاخص‌های ژئومورفولوژی

نویسندگان

1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

4 حوضه‌های رسوبی نفت، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.22034/gmpj.2025.529362.1566
چکیده

منطقه مورد مطالعه بخشی از زاگرس چین خورده در جنوب غربی ایران، شامل گستره ایلام-مهران است. هدف این تحقیق، شناسایی زمین‌لغزش‌ها و بررسی پراکندگی و ارتباط مکانی آن‌ها با پارامترهای زمین‌ساختی است. در این مطالعه، با استفاده از مطالعات میدانی و تصاویر ماهواره‌ای تعداد 257 زمین‌لغزش در منطقه مورد مطالعه شناسایی شد. جهت ارزیابی پراکندگی و ارتباط این زمین‌لغزش‌ها با زمین‌ساخت، شاخص‌های ژئومورفولوژی از جمله انتگرال هیپسومتری (Hi)، گرادیان طولی رودخانه (SL)، عدم تقارن حوضه (AF)، نسبت شکل حوضه (Bs)، پهنا یا عرض کف دره (Vfw) و سینوسیته جبهه کوهستان (Smf) برای حوضه‌های آبریز منطقه مورد مطالعه محاسبه گردید و با استفاده از شاخص Iat میزان فعالیت نسبی زمین‌ساختی منطقه به دست آمد. همچنین ارتباط کمی بین کانون زمین‌لرزه‌ها، گسل‌ها و فروانی زمین‌لغزش مورد بررسی قرار گرفت. نتایج به‌دست آمده از بررسی پراکندگی زمین‌لغزش‌ها نسبت به کانون زمین‌لرزه‌ها و گسل‌ها نشان می‌دهد که زمین‌لغزش‌ها بیشتر در مجاورت گسل‌های فعال و نزدیک به کانون زمین‌لرزه‌ها (با شعاع کمتر از 2 کیلومتر) متمرکز شده‌اند و نزدیکی به شکستگی‌های ساختاری و فعالیت‌های لرزه‌ای نقش مهمی در تحریک لغزش دامنه‌ها ایفا کرده است. بررسی شاخص‌های ژئومورفولوژیک و شاخص مورفوتکتونیک (Iat) نشان دهنده فعالیت زمین‌ساختی متوسط در حوضه‌های ایلام (2.16)، صالح آباد (2.33) و مهران 1 (2.33) و فعالیت زمین‌ساختی زیاد در حوضه مهران 2 (2) می‌باشد. نتایج نشان می‌دهد با افزایش انتگرال هیپسومتری (Hi) در زیرحوضه‌ها مقدار شاخص‌های تراکم زمین‌لغزش (LD) و نسبت مساحت زمین‌لغزش به مساحت کل حوضه (LA) افزایش می‌یابد. این موضوع نشان می‌دهد حوضه‌های جوان‌تر (با Hi بالاتر) و پرشیب‌تر، بیشتر مستعد وقوع زمین‌لغزش هستند. تلفیق داده‌های زمین‌ساختی، لرزه‌ای و مورفومتری حوضه‌ها، نشان می‌دهد که در زیرحوضه‌هایی با فعالیت زمین‌ساختی بالا، مساحت زمین‌لغزش‌ها نسبت به مساحت زیرحوضه افزایش می‌یابدو منطقه مورد مطالعه از نظر ژئودینامیک فعال بوده و زمین‌لغزش‌ها، تحت تأثیر فعالیت لرزه‌ای، گسل‌ها و شرایط زمین‌ساختی منطقه شکل گرفته‌اند.