تصحیح چند بیت از دیوان خاقانی شروانی با توجه به نسخه‌ای سودمند و کمتر شناخته‌شده

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان

2 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان

doi
10.29252/kavosh.2026.23478.3740
چکیده

دیوان خاقانی شروانی، یکی از مهم‌ترین و دشوارترین دیوان­های شعری ادبیات فارسی است. از این کتاب، سه تصحیح قابل ذکر، صورت گرفته‌ که معتبرترین آن­ها از نظر ابزار و روش کار، تصحیح ضیاءالدین سجادی است. مقالات پژوهشی بسیاری نیز به منظور تصحیح برخی مفردات و ابیات آن نوشته شده‌است. با وجود تلاش‌های مستمر پژوهشگران، دربارۀ تصحیح ابیات دیوان خاقانی، دستیابی به یک متن منقّح از این کتاب، همچنان نیازمند تحقیقات بیشتر و بازخوانی ضبط دستنویس‌های متعدد است. مسلماً بسیاری از مشکلات و دشواری‌های معنایی شعر خاقانی نیز وابسته به خوانش درست نسخ و تصحیح انتقادی دقیق ابیات است. پژوهش حاضر، با همین رویکرد و به شیوة تحقیق کتابخانه‌ای، به سراغ دیوان خاقانی رفته‌است تا ضمن واکاوی و تحلیل مشکلات معنایی برخی ابیات، به تصحیح مجدد آن­ها بپردازد و نتایج حاصل را، در گره‌گشایی مشکلات مذکور، به کار بندد. توجه به شواهد درون‌متنی و ویژگی‌های سبک‌شناختی شعر خاقانی و اتکا به اصول مهم تصحیح متن، از ویژگی‌های پژوهش پیشِ رو است. در این تحقیق، علاوه بر پیشِ چشم داشتنِ ضبط نسخ بدلِ گزارش‌شده توسط مصححان پیشین، از یک دستنویس کمتر شناخته‌شده اما سودمند، در امر تصحیح برخی از ابیات، استفاده شده‌ است.

کلیدواژه‌ها