فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حکایت‌های حیوانات ابزاری برای بیان مفاهیم اخلاقی، عرفانی و اجتماعی بوده است. با تغییر حوزه موضوعی، عناصر حکایت نیز به تبع آن تغییر می‌یابد. شخصیت از جمله این عناصر تغییر یافته است. این مقاله درصدد پاسخ به دو پرسش است. اولین پرسش این است که شیر چگونه در حکایت‌های حیوانات شخصیت‌پردازی شده و دومین پرسش این است که در سیر تاریخی خود چه تحولاتی داشته است؟ برای پاسخ به این پرسش 26 حکایت منتخب از کتاب‌های قرن 3 تا 9 هجری که شیر در آن­ها حضور دارد، انتخاب و با استفاده از آراء ریمون‌کنان بررسی شد. ریمون‌کنان (Rimmon-Kenan) از روایت‌شناسانی است که در نظریات خود به تحلیل شخصیت می‌پردازد و از انواع شیوه‌های شخصیت‌پردازی سخن می‌گوید. این پژوهش به شیوۀ تحلیلی- توصیفی و با روش کتابخانه‌ای صورت گرفته‌است. نتایج به دست آمده نشان می‌دهد شخصیت‌پردازی هم به شیوه مستقیم و هم غیرمستقیم صورت گرفته است. در شیوۀ غیر مستقیم به ترتیب بسامد از مؤلفه‌های کنش و گفتار و محیط استفاده شده است. از نظر ویژگی ظاهری در سیر تاریخی این حیوان همواره به شکل حقیقی خود در حکایات نقش دارد؛ اما ناتوانی فیزیکی حاصل از پیری، بیماری و بی‌کفایتی کنش او را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این عوامل در شکل‌گیری رویدادها و سیر روایی حکایات نقش دارد. شیر در نقش‌های شاه (22 حکایت)، مادر (3 حکایت) و نقش حیوانی خود با ویژگی انسانی مانند تکلم (2 حکایت) مشاهده می‌شود. در سیر تاریخی نیز با کوتاه شدن حکایت‌ها و کم شدن بازتاب ساختار قدرت در حکایت، از بسامد حضور او کاسته می‌شود.