فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عجایب‌نامه‌ها گونه‌ای از آثار کمتر شناخته شدۀ فارسی هستند که به توصیف پدیده‌ها و موجودات ناشناخته می‌پردازند. پژوهش حاضر با انتخاب تمام متن کتاب عجایب المخلوقات و غرائب الموجودات طوسی (متعلق به قرن ششم هجری)، و با هدف تحلیل ساختاری خروج بند موصولی به عنوان یک شاخص سبکی، به بررسی بندهای وصفی و گروه‌های حرف اضافه‌ای بر مبنای فرآیند نحوی خروج سازه‌های آن پرداخته است. نتایج پژوهش نشان­ دهندۀ آن است که بیشترین تعداد خروج اختیاری سازه‌ها، شامل بندهای وصفی توصیف‌گر یک گروه اسمی است؛ در مقابل نرخ خروج گروه حرف اضافه‌ای در این اثر، برابر با 36 درصد ‌است. همچنین نسبت میان خروج و حفظ بندهای وصفی در متن کتاب، با 88 نمونه خروج بند وصفی و 79 نمونه حفظ این بند در جایگاه کانونی خود، تقریباً برابر بوده است. نرخ خروج بندهای وصفی از جایگاه‌های مختلف جمله نشان‌دهندۀ آن است که اگرچه جایگاه‌های اصلی مانند فاعلی و مفعولی بیشترین سهم خروج را دارند(58 درصد)، اما جایگاه‌های غیر اصلی چون متممی، قیدی و ... نیز به نسبتی قابل توجه (42 درصد) در این فرایند مشارکت داشته ­اند. تحلیل سازه‌های خروج یافته از منظر وزن دستوری و طول آن نیز نشان‌دهندۀ رویکردی بینابینی در این اثر است که با طول بند 84/6 و وزن دستوری 58/3 آن را در جایگاهی مابین شاخص‌های نثر مرسل و نثر مصنوع قرار می­دهد و بدین ترتیب از منظر شاخص سبکی خروج سازه، سبک آن میانه‌رو و معتدل ارزیابی می‌شود. از سوی دیگر، نمونه­ های بررسی شده در کتاب عجایب­ المخلوقات و غرائب­ الموجودات نشان‌دهندۀ تنوع آوایی و کاربرد متناوب و همزمان نشانۀ موصول‌ساز «که» و «کی» در آن است.