فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مخروط افکنه‌ها یکی از مهم‌ترین لندفرم‌های رسوبی رودخانه‌ای هستند که عمدتاً در محل خروج از کوهستان تشکیل می‌شوند. عوامل متعددی در شکل‌گیری و تکامل این اشکال نقش دارند. تحقیق حاضر، با هدف ارزیابی مورفومتری مخروط افکنه‌ها در پایکوههای البرز شمالی (مازندران)، بررسی عوامل مؤثر در تشکیل آنها و مقایسه آنها با مخروط افکنه‌های سایر مناطق ایران انجام شدهاست. در ابتدا محدوده مخروط افکنه‌ها با استفاده از شاخص MRVBF شناسایی شد و سپس با استفاده از شکل منحنی تراز حاصل از مدل ارتفاعی رقومی با قدرت تفکیک 5/12 متر تعیین حدود شدند. پارامترهای مساحت، طول، شیب، حجم و زاویه جاروب مخروط‌ها اندازه‌گیری شدند. مقادیر خصوصیات هندسی حوضه‌های آبریز بالادست، درصد پوشش جنگلی و مقاومت لیتولوژیکی آنها با استفاده از آنالیز مؤلفه‌های اصلی (PCA) مورد تحلیل قرار گرفتند. تعداد 45 مخروط افکنه با مساحت‌های 2/0 تا 370 کیلومتر مربع مورد ارزیابی قرار گرفتند. تحلیل رگرسیونی متغیرهای مختلف بیانگر نقش پارامترهای مساحت، طول و درصد پوشش جنگلی حوضه در تخمین ابعاد مخروط افکنه شامل مساحت، طول، شیب و حجم با ضریب تبیین بالا است. بر اساس این ویژگیها، مخروط‌ها در سه دسته گروه‌بندی شدند. مقایسه ویژگیهای هندسی مخروط‌افکنه‌های البرز شمالی با سایر مناطق کشور نشانمیدهد که مساحت این مخروط‌ها نسبت به سایر مناطق کشور 3 تا 4 برابر کوچکتر و شیب مخروط‌ها 2/1 تا 6/1 برابر کمتر است. علاوه بر خصوصیات هندسی حوضه‌های آبریز، درصد پوشش جنگلی و پهنای دره در قسمتهای انتهایی حوضه هم در ابعاد مخروط افکنه‌ها نقش داشته‌اند.