فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از بزرگ‌ترین و نیرومندترین حکومت‌های ایران، دوران طولانی‌مدتِ سلسلۀ ساسانیان است که بعد از پنج و نیم قرن از پایان شاهنشاهی هخامنشیان، حکومت آنان با بر تخت نشستن اردشیر ساسانی آغاز شد. دولت ساسانیان، دورۀ برجسته و درخشانی را بر تاریخ ایرانیان افزود و فرهنگ سیاسی و اجتماعی پرباری را رقم زد که بسیاری از آن فرهنگ‌های سیاسی و اجتماعی در تاریخ ایران ماندگار شد. مهم‌ترین عاملِ پایداری حکومت این سلسله، رسمی کردن دین زرتشت و پیوند آن با سیاست بود که بسیاری از عوامل سیاسی و اجتماعی دیگر را تحت‌الشعاع قرار داد. از معتبرترین منابعی که می‌توان برای استخراج فرهنگ‌ سیاسی و اجتماعی ساسانیان استفاده کرد، کتاب ارزشمندِ شاهنامۀ فردوسی است که این فرهنگ‌ها در آن بازتاب یافته است. این مقاله که بر پایۀ روش تحلیلی- توصیفی نگارش یافته، بر آن است تا برجسته‌ترین آیین‌های سیاسی و اجتماعی رایج در دورۀ ساسانی را از کتب تاریخی معتبر استخراج نماید و سپس انطباق آن‌ها را با شاهنامۀ فردوسی واکاوی نماید. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در فرهنگ سیاسی، پیوند دین و سیاست در مملکت‌داری، آیین تاج‌گذاری و بر تخت نشستن پادشاهان (عزل و نصب)، فرهنگ و آداب باریافتن به دربار پادشاه و در فرهنگ اجتماعی، آیین تولد کودک، آیین ازدواج، آیین تدفین و سوگواری از مهم‌ترین آیین‌های دورۀ ساسانیان به شمار می‌رود که در شاهنامۀ فردوسی نیز منعکس شده است.