فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شاهنامۀ فردوسی به‌عنوان بزرگترین حماسۀ ملی ما ایرانیان چنان در قلۀ رفیع ادب فارسی چشم را می‌نوازد که نمی‌توان به‌راحتی از کنار آن گذشت. ازاین‌رو در طول سالیان دراز پس از سرایش این اثر پُر ارج، دستنویس‌های بسیاری از آن کتابت شده‌است. در قرن اخیر نیز تصحیح‌های گوناگونی از این اثر ارزشمند با رویکردهای مختلف صورت گرفته‌است که هریک محاسن و معایبی دارد. مسلماً بهترین تصحیح علمی‌انتقادی که تا کنون از شاهنامه انجام گرفته، تصحیح جلال خالقی‌مطلق است که حاصل سال‌ها تلاش خستگی‌ناپذیر وی است. بااین‌حال، این تصحیح نیز - چه در ویرایش نخست و چه در ویرایش دوم- اشکالاتی نسخه/معناشناسانه دارد که ضرورت تصحیح مجدد برخی بیت‌های دارای اشکال در این تصحیح را ایجاب می‌کند. در این پژوهش، اشکالات تصحیح خالقی‌مطلق با بررسی بیت‌های دیباچه و پادشاهی کیومرث مورد بحث قرارگرفته و به چند دسته تقسیم شده‌اند و برای هریک نمونه‌هایی آورده شده‌است. پس از آن، پیشنهادهایی با توجه به نکات نسخه‌شناسانه و معناشناسانه برای هر بیت آمده‌است. این پژوهش نشان می‌دهد که خالقی مطلق با همۀ دقت‌ها و ریزبینی‌هایش، گاهی شاخصه‌های نسخه‌شناسی، زبانی، معنایی، تاریخی و درون‌متنی را به‌درستی در نظر نگرفته است و ایرادهایی در برخی ابیات که توسط وی تصحیح شده به چشم می­خورد. اشکالاتی ازجمله قرائت اشتباه، تصحیح قیاسی نادرست، اعتبار دادنِ بیش‌ازحد به یک دستنویس و اشتباه در ضبط نسخه‌بدل‌ها و خوانش متن دستنویس‌ها. نتیجۀ پژوهش حاضر حکایت از آن دارد که کار تصحیح شاهنامه را هیچ‌گاه نمی‌توان تمام‌شده تلقی کرد و با روش‌های علمی و نسخه‌شناسانه می‌توان برای برخی بیت‌ها به ضبط‌های بهتر و درست‌تری نسبت به تصحیح خالقی‌مطلق دست یافت.