فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تعیین ارتباط عوامل مختلف طبیعی با توزیع جغرافیایی روستاهای شهرستان اردبیل انجام گرفت. متغیرهای انتخابی شامل 10 متغیر ارتفاع، شیب، تیپ اقلیمی، لیتولوژی، فاصله از گسل، تیپ ناهمواری، فاصله از رود، فاصله از چشمه، فاصله از چاه، کاربری/پوشش زمین بود که داده‌های آن‌ها از طریق منابع مختلف کتابخانه‌ای فراهم شد. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی بوده و از تحلیل هم‌پوشانی جهت تعیین ارتباط متغیرهای محیطی با استقرار سکونتگاه‌های روستایی استفاده شد. در این راستا آماده‌سازی، مدیریت و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها و اطلاعات در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام پذیرفت. نتایج تحلیل‌های مکانی نشان داد که ارتباط زیادی بین متغیرهای محیط طبیعی و پراکنش روستاها وجود دارد. مکان گزینی روستاهای شهرستان اردبیل عمدتاً در اقلیم نیمه‌خشک، ارتفاعات زیر 2000 متر، شیب زیر 10 درجه، سازندهای آذرین آندزیتی- داسیتی ائوسن و رسوبی کواترنری، فاصله 5 کیلومتری گسل‌ها، ناهمواری کوه و دشت، فاصله یک کیلومتری از رودها، فاصله دو کیلومتری چاه‌ها، فاصله بالای دو کیلومتری از چشمه‌ها و اراضی کشاورزی اعم از آبی و دیم بوده است. با مقایسه اثرات تمامی متغیرهای محیطی در چگونگی توزیع جغرافیایی روستاها نتیجه گرفته شد که عوامل ژئومورفولوژی (ارتفاع، شیب، لندفرم) و سپس هیدرولوژی (رودخانه و چاه) در برپایی و توسعه سکونتگاه‌های روستایی شهرستان اردبیل بر سایر عوامل برتری داشته و اقتصاد کشاورزی روستاها به منابع آب‌وخاک دشت‌ها و کوهپایه‌ها وابسته است. سکونتگاه‌های روستایی شهرستان اردبیل در معرض مخاطرات زمین‌لرزه‌ای، تخریب زمین، فرونشست، و سیل بوده و لازم است تا برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران توسعه و عمران محلی و ناحیه‌ای به این موضوعات توجه جدی داشته باشند. در این زمینه، حفظ حریم رودها، رعایت فاصله ایمن از گسل‌ها، عدم کشاورزی در شیب‌های تند، عدم ساخت‌و‌ساز در جوار دامنه‌های فرسایش‌پذیر و ضعیف الزامی است.