فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حکایت عاشقانه خسرو و شیرین از دیرباز مورد توجّه واقع شده و به گونه‌های مختلف روایت شده است. روایت‌های جاحظ(160- 225ه‍.ق)، دینوری(قرن سوم ه‍.ق)، طبری(224- 310 ه‍.ق)، ثعالبی(350- 429 ه‍.ق)، ابن­نباته(686- 768ه‍.ق)  و فردوسی(329- 416 ه‍.ق)  از جمله این روایت‌ها محسوب می‌شوند که در آنها هیچ اشاره‌ای به نام فرهاد دیده نمی‌شود. نظامی گنجه‌ای (530- 619 ه‍.ق) برای اولین بار در منظومۀ خسرو و شیرین خود، این شخصیت را آورده و او را رقیب عشقی خسرو قرار داده است. موضوع پژوهشی حاضر «تحلیل چگونگی پیدایش فرهاد در خسرو و شیرین نظامی گنجه‌ای» است و بر آن است به این پرسش­ها پاسخ دهد که فرهاد از کجا و چگونه وارد منظومۀ نظامی گنجه‌ای شده است؟ دلایل نام­دهی کتاب از سوی نظامی به صورت فعلی و تغییر ویژگی ­های شخصیتی شیرین در مقایسه با آثار پیشین چیست؟ روش پژوهش تحلیلی- توصیفی است. داده‌ها به شیوۀ کتابخانه‌ای و سندکاوی گردآوری شده و با استفاده از تحلیل محتوا تجزیه و تحلیل شده است. نتیجه این پژوهش نشان می‌دهد حکایت فرهاد از راه روایات بومی منطقه زاگرس به اثر نظامی وارد شده و او با آمیزش آن با روایت فردوسی توانسته است اثری دیگرگون بیافریند. از منظر گفتمانی، نظامی در نام اثر دخل و تصرف کرده و با حذف نام فرهاد از عنوان اثر، افزودن نام خسرو به جای آن و قراردادن آن، قبل از نام شیرین، عنوان را به خسرو و شیرین، تغییر داده است که به نظر می‌رسد به دو دلیل گفتمان مردسالارانه و قدرت (مرد بودن و شاه بودن خسرو) این کار را انجام داده است و با این کار ضمن برجسته کردن نام خسرو، ماجرای فرهاد را همچون روایتی فرعی در آن گنجانده است.