پیش بینی و پهنه بندی حساسیت سیل با استفاده از مدل حداکثر آنتروپی در استان ایلام

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان.

2 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 استادیار گروه سنجش از دور، دانشکده جغرافیا و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

4 استاد گروه آبخیزداری، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران .

doi
10.22034/gmpj.2025.475889.1520
چکیده

امروزه مخاطرات طیبعی از جمله سیل در کشور خسارات مال و جانی زیادی را به بار می‌آورد. تحلیل ریسک مانند ارزیابی حساسیت سیل یکی از رویکردهای حیاتی برای کاهش اثرات سیل است .روش‌های آماری و یادگیری ماشین راه سریع‌تری برای تولید نقشه‌های دقیق پیش بینی سیل بدون ورودی داده‌های متعدد و الزامات محاسباتی ازقبیل مدل‌های هیدرولوژیکی مبتنی بر فیزیکی ارائه کرده‌اند. به غیر از این روش‌ها، در سال‌های اخیر، محققان از Maxent در ارزیابی خطر سیل استفاده کرده‌اند. استان ایلام که به دلیل توپوگرافی چالش برانگیز با تهدید دائمی سیل که منجر به خسارات اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی در سال می شود، مواجه است. بنابراین، در محدوده مطالعاتی استان ایلام، با استفاده از مدل حداکثر آنتروپی (Maxent) نقشه حساسیت سیل تهیه شد. در این مطالعه ترکیبی از 14 لایه محیطی و 148 سیل‌های ثبت شده برای پیاده‌سازی مدل Maxent و تهیه نقشه پهنه بندی حساسیت سیل به کار گرفته است. نقاط رخداد سیل به دو مجموعه تقسیم شدند که 70% برای ساخت مدل و30 % باقی‌مانده برای اعتبارسنجی مدل اختصاص داده شد. نتایج مطالعه نشان داد سه متغیر اصلی کاربری اراضی، ارتفاع و شیب، به ترتیب 61، 8/12. و 4/10 درصد بیشترین تأثیر را در وقوع سیل داشتند. حدود 2.06% منطقه در حساسیت بالا به سیل و 4.01 % در منطقه متوسط و 93.93% در منطقه کم خطر یا بدون خطر قرار گرفت. اهمیت عوامل موثر در وقوع سیل را نیز می توان رتبه بندی کرد. ارزیابی مدل با 969/0 AUC= نشان دهنده‌ی عملکرد بسیار خوب و پیش‌بینی‌های دقیق مدل است. رویکردهای مورد استفاده در این مطالعه می‌تواند بینش‌ها و استراتژی‌های ارزشمندی برای کاهش خطرات بلایای طبیعی ارائه دهد.