تحلیل ژئومورفولوژیک منطقه کپه داغ با استفاده از تئوری گسیختگی سطحی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
5 سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ایران
doi
10.22034/gmpj.2025.493524.1540چکیده
منطقه کپه داغ، یک ناحیه فعال تکتونیکی در شمال شرق ایران، چشماندازی منحصر به فرد برای مطالعه پتانسیل گسیختگی سطحی و فرآیندهای هیدروژئومورفولوژیکی ارائه میدهد. این مطالعه با استفاده از تکنیکهای پیشرفته تحلیل ژئومورفومتری به بررسی تعامل پیچیده بین توپوگرافی، تکتونیک و فرآیندهای سطحی در این محیط نیمهخشک میپردازد. با بهرهگیری از مدلهای رقومی ارتفاعی (DEM) با وضوح بالا، پارامترهای کلیدی ژئومورفومتری از جمله ارتفاع، شیب و جهت شیب را استخراج و تحلیل میکنیم تا ویژگیهای توپوگرافی منطقه و پیامدهای آن برای گسیختگی سطحی و مدیریت منابع آب را مشخص کنیم. در این روششناسی ما به دنبال پردازش DEM، تحلیلهای آماری و تکنیکهای تجسمسازی با ادغام آنها و استفاده از اسکریپت های پایتون می باشیم. ما از روشهای نمونهبرداری کاهشی برای پردازش کارآمد مجموعه دادههای بزرگ با حفظ یکپارچگی دادهها استفاده میکنیم و معیارهای آماری قوی را برای کمیسازی عدم قطعیت در یافتههایمان به کار میبریم. منطقه مورد مطالعه، با پوشش تقریبی 35,595 کیلومتر مربع، دامنه ارتفاعی 2,608 متری را از 354 تا 2,962 متر بالاتر از سطح دریا نشان میدهد.وجود شیبهای بسیار تند (تا 89.60°) نشاندهنده مناطقی با پتانسیل ناپایداری و خطر فرسایش بالا است که احتمالاً با فعالیت تکتونیکی اخیر یا رویدادهای گسیختگی سطحی مرتبط است. جهت شیب غالب به سمت حدود جنوب، بینشهایی درباره کنترلهای ساختاری بر توپوگرافی و الگوهای بالقوه گسیختگی سطحی ارائه میدهد. ترکیب تکنیکهای پیشرفته ژئوسپیشیال(مکانی-فضایی) با تحلیل ژئومورفولوژیکی، رویکردی نوآورانه برای مطالعه مناطق فعال تکتونیکی ارائه میدهد که کاربردهای بالقوهای در محیطهای مشابه در سراسر جهان دارد. لذا با عنایت به درک صحیح از ژئومورفولوژی و چارچوب های روش شناختی پیشنهاد می شود که با رویکردهای پژوهشی نوین گامی در جهت شناخت سیستمی، برنامه ریزی منطقه ای، کاهش خطر و مدیریت منابع آب در این منطقه پیچیده زمینشناختی و حساس زیستمحیطی برداشته شود.