بررسی روابط کمی بین پوشش جنگلی و متغیرهای هیدروژئومورفیک در حوضه‌های آبخیز تالش

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی.

2 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی.

3 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی.

doi
10.22034/gmpj.2024.450927.1496
چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناخت روابط پوشش جنگلی با متغیرهای دبی جریان و دبی رسوب در حوضه‌های منطقه تالش انجام گرفت. این پژوهش در سه مرحله انجام گرفت: الف تحلیل آمار توصیفی متغیرها ب- کشف تغییرات مکانی پوشش جنگلی ج- تحلیل آماری روابط پوشش جنگلی با دبی اب و رسوب. نتایج اولیه نشان داد که بیشترین آبدهی و رسوبدهی در حوضه‌های بزرگ رخ داده است. همچنین، میزان پوشش جنگلی حوضه‌های کوچک شمالی بیشتر از حوضه‌های بزرگ جنوبی است. نتایج حاصل از آزمون همبستگی نشان داد که روابط معنی‌داری بین درصد پوشش جنگلی و دبی جریان حوضه‌ها وجود داشت. ضرایب همبستگی به ترتیب برای دبی‌های متوسط، بیشینه و کمینه برابر با 57/0-، 58/0-، 46/0- بوده و حکایت از نقش مشخص و مثبت جنگل در جلوگیری از رواناب‌های سریع و فرساینده داشت. در مقابل، روابط میان درصد پوشش جنگلی و رسوبدهی در حوضه‌های مورد مطالعه معنی‌داری نبوده و ضرایب همبستگی حاصل برای رسوبدهی متوسط، بیشینه و کمینه به ترتیب برابر با 07/0-، 05/0-، 06/0- حاصل شد که نشانگر رابطه ضعیف همبستگی میان این دو متغیر بود. با این حال، عمل تفکیک حوضه‌ها به صورت حوضه‌های بزرگ (مساحت بالای 100 کیلومترمربع) و کوچک (مساحت کمتر از 100 کیلومترمربع) باعث شد تا روابط همبستگی میان پوشش جنگلی و رسوبدهی حوضه‌ها علی-رغم غیرمعنی‌دار بودن، بهبود یابد، به‌طوری‌که ضرایب همبستگی در حوضه‌های کوچک برای رسوبدهی متوسط، بیشینه و کمینه به ترتیب برابر با 656/0-، 606/0-، 339/0 حاصل شد. با توجه به روابط معنی-دار حاصل، امکان ارائه معادلات رگرسیونی پیش‌بین از دبی‌ متوسط و دبی بیشینه ماهانه حوضه‌ها بر اساس درصد پوشش جنگلی آن‌ها میسر شد. به‌علاوه چنین نتیجه گرفته شد که حوضه‌های کوچک، انعکاس ملموس‌تر و سریع‌تری از فرایندهای تولید و انتقال رسوب در داخل حوضه‌های آبخیز به دست داده و نمایانگر بهتری از روابط بین پوشش گیاهی و رسوبدهی هستند.