فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دوراهی اجتماعی، کنشگر بین دو گزینۀ غیرهمیارانه (جست­وجوی نفع فردی آنی) و همیارانه (جست­وجوی نفع جمعی یا نفع فردی درازمدّت از طریق نفع جمعی) دچار تعارض می­شود که برای انتخاب عقلانی، باید سود و زیان هر راه را محاسبه‌کند و پس از بررسی ادّلۀ موافق و مخالف، راهی را برگزیند که با اغراضش موافق‌باشد. هدف در این پژوهش نیز تبیین کنش شخصیت­ های شاهنامه در وضعیت دوراهی­ های اجتماعی، بر اساس رویکرد انتخاب عقلانی و به شیوۀ تحلیلی-توصیفی است. یافته ­ها و نتایج پژوهش، نشان­ دهندۀ این است که در شاهنامه، بیشتر بر سر مسائلی چون پاسخ مثبت یا منفی دادن به ازدواج فرزند، فرستادن یا نفرستادن گروگان و نجات جان خود یا حفظ کشور در میدان جنگ، شخصیت­ ها بر سر دوراهی­ های اجتماعی قرارگرفته­ اند. آن‌ها با سنجش پیامدها، گزینه ­ای را انتخاب‌کرده ­اند که فایدۀ بیشتر برای خود و جمع داشته باشد؛ بنابراین نوع انتخاب عقلانی کنشگران، بیشتر از نوع همیارانه و محور انتخاب­شان، محور فایده بوده است. قاعدۀ تصمیم­ گیری­شان نیز هم از نوع قاعدۀ بیشینی است؛ چنان­که شاه یمن، افراسیاب و رستم، بدترین پیامدهای هر یک از گزینه­ها را معین و آن­گاه گزینه­ای را اختیار کرده­اند که در میان بدترین­ها، بهترین است و هم قاعدۀ فایدۀ متوقع؛ آن­گونه که سام در دوراهی ازدواج زال با رودابه، پیامدی را برگزیده که بیشترین فایدۀ متوقع را داشته است.