واکاوی پیوند برفپوش با عوامل فیزیوگرافی در پهنه کوهستانی شمال غربی ایران
نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی.
2 دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی.
3 استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی.
4 دانشیار، گروه جغرافیا، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
10.22034/gmpj.2024.456313.1501چکیده
در این پژوهش تغییرات برفپوش در پهنه شمالغربی در پیوند با سنجههای توپوگرفیکی ارتفاع، شیب و وجه شیب زمین با بهرهگیری از فرآوردههای برف مادیس ترا و آکوا (MOD10A1 و MYD10A1) در بازه زمانی 2020-2003 مورد واکاوی قرار گرفت. در گام نخست با توجه به نمایه NDSI دادهها بر اساس آستانه 1-1/0 باینری شد. در گام بعدی، برای کاهش اثر ابرناکی از الگوریتمهای ادغام دادههای ترا و آکوا، فیلترهای مکانی و زمانی استفاده شد. برای الگوی رقومی ارتفاع، از مدل رقومی سطحی (DSM) آژانس فضایی ژاپن استفاده گردید. سپس شمار روزهای برفپوشان (SCDs) به ازای هر پیکسل در شبکه رستری به صورت سالانه محاسبه و نقشههای پهنهای تهیه و ترسیم شد. در ادامه، پیوند SCDs با ارتفاع و وردشهای گسترههای برفپوش (SCAs) در طبقات ارتفاعی، شیب و جهت شیب زمین بررسی شد. بر اساس نقشههای پهنهای SCDs، سالهای 2010 و 2018 در فاز کمینه و سالهای 2007 و 2017 در فاز بیشینه قرار داشتهاند. ارتباط SCDs با مولفه ارتفاع قوی بوده و روند افزایش SCDs از ارتفاع 3700-1300 متر به شدت فزونی مییابد. در عین حال، افزایش شیب زمین و ناپایداری SC بر روی سطوح پرشیب سبب ایجاد ناهنجاری در روند افزایشی SCDs در ارتفاعات 4000-3700 متر شده است. واکاوی SCAs در درجات مختلف شیب، روند کاهشی شدیدی را به پیروی از ارتفاع و کاهش سطوح توپوگرافیکی و محدودیت برفگیرش در اراضی پرشیب نشان داد. کمینه و بیشینه پراکنش SCAs به ترتیب مربوط به سالهای 2010 و 2007 بوده است. درصد SCAs در درجات مختلف شیب در اراضی مسطح تا 5/12 درجه روند افزایشی، از شیب 5/12 تا 5/42 درجه روند کاهشی، از شیب 5/42 درجه به بعد روند افزایشی بسیار اندک دارد. دامنههای شمالی و شمالشرقی دارای بیشترین و دامنههای جنوبغربی و غربی دارای کمترین درصد گستره برفپوش هستند