درآمدی بر روش های علم شناسی مولوی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کاشان

doi
10.29252/kavosh.2023.19700.3386
چکیده

جلال­ الدین محمّد مولوی، شاعر عارف و عالم صاحب­ نظر قرن هفتم هجری، در آثار و اشعار خود درباره علم، حکمت و معرفت، مباحث نظری و معرفتیِ جامعی عرضه­ کرده که از نظرگاه علم روش ­شناسی که زیرمجموعه علم منطق و معرفت­ شناسی است، قابلیت توجّه و بررسی مستقل دارد. در پژوهش حاضر، مجموعه اشعار و اندیشه­ های مولوی، به طور ویژه در مثنوی، در خصوص علم­ شناسی به روش اسنادی استخراج، و با الگوهای مختلف منطقی دسته­ بندی و روش­ شناسی شده و رهیافت­ های او در شناخت و شناسایی علوم معرّفی گشته است. دستاورد پژوهش آن است که مولوی در آثار خود به طور کلّی و در غالب موارد از دو روش­ و رهیافت­ منطقی (علمی) و ادبی برای معرّفی علوم یا علم­ شناسی استفاده می­ کند که در این پژوهش فقط عمده ­ترین شیوه ­های او از منظر اوّل مورد معرّفی و تحلیل اجمالی واقع شده است. تقسیم و طبقه ­بندی، تطبیق و مقایسه، تحلیل و آسیب­ شناسی، توصیف و نشانه­ شناسی، مهمترین و عمده ­ترین شیوه­ های مولوی در معرّفی علم و عالمان است که از مجموعه این روش­ ها در جهت القای معارف و اقناع مخاطب بهره می­گیرد.