ارزیابی مورفومتری شبکه زهکشی حوضه آبخیز جنوب غرب ایلام و ارتباط آن با تکتونیک

نویسندگان

1 استادیار زمین شناسی، گروه زمین شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه بوعلی سینا، همدان.

2 دانشیار گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی ، کرمانشاه

3 دانشجوی دکتری گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه.

4 دانشیار جغرافیای طبیعی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.

doi
10.22034/gmpj.2023.412978.1453
چکیده

تاقدیس‌های جنوب غربی ایلام از مهمترین ارتفاعات زاگرس چین خورده است. با توجه به واقع شدن منطقه مورد مطالعه در زون زاگرس و لـرزه خیزی این زون سـاختمانی، ارزیابی مورفومتری حوضه‌ها جهت شناخت فعالیتهـای تکتونیکی منطقه دارای اهمیت است. هدف از این پژوهش ارزیابی مورفومتری شبکه‌های زهکشی و حوضه‌های آبخیز منطقه و بدست آوردن اطلاعات دقیق از وضعیت تکتونیکی منطقه است. در این تحقیق علاوه بر روش های میدانی از تصاویر لایه های ارتفاعی DEM و همچنین نرم افزارهای َArcGis ,Zmap ,Arc Hydroo وSPSS جهت ترسیم نقشه‌ها و نمودار و تحلیل آنها استفاده گردید. شاخص‌های مورد استفاده در این پژوهش، شامل شاخص‌های ناهنجاری سلسله مراتبی(a∆)، تراکم حوضه زهکشی(Dd)، نسبت انشعابات(R)، شکل حوضه(Bs)، انتگرال هیپسومتری(Hi)، فاصله محور طاقدیس(Hs)، سینوسیته خط الرأس طاقدیس(SAD)، نسبت جهت(AR)، تقارن چین(FSI) و پارامترهای لرزه خیزی a-value, b-value و ß-value می باشد که بر اساس آن تاثیر فعالیت تکتونیکی منطقه روی حوضه‌های آبخیز و شبکه زهکشی ارزیابی شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که با توجه به مورفومتری شبکه زهکشی و تغییرات در هندسه چین‌ها و بالا آمدگی آن در نقاط مختلف منطقه، تفاوتهای‌های قابل توجهی در الگوی شبکه زهکشی و ناهنجاری آبراهه‌ها ایجاد شده است و تغییرات مشاهده شده در مقادیر شاخص‌های ژئومورفیک و پارامترهای لرزه‌ای که بیانگر کمیت‌هایی از تاریخچه زمانی زمین لرزه است از شواهد آن می باشد. در بخش‌هایی از منطقه انطباق کاملی بین پارامترهای لرزه خیزی و فعالیتهای سطحی اندازه گیری شده بوسیله شاخص‌های مورفومتری بوده و منطقه از نظر فعالیت تکتونیکی به پهنه‌های با فعالیت تکتونیکی بالا تا متوسط تقسیم بندی شده است.