معناشناسی شناختی تکواژ «گاه» از منظر فرضیۀ ستیز و سازش معنایی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
3 دانشیار زبانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
4 دانشجوی دکتری زبانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
doi
10.22059/jolr.2021.314951.666676چکیده
هدف از انجام این پژوهش بررسی دقیق تکواژ «گاه» به منظور برشمردن مفاهیم اصلی موجود در آن و کشف سازوکار تبدیل این مفاهیم از دیدگاه معناشناسی شناختی و در چهارچوب فرضیۀ ستیز و سازش معنایی تالمی است. برای این منظور تمامی کاربستهای این تکواژ در فارسی معاصر را از مداخل مربوطه در فرهنگ فارسی دو جلدی صدری افشار و همکاران (1388) استخراج نموده و به بررسی و تحلیل تکتک آنها به روشی تحلیلی- پژوهشی و از منظر کیفیِ مطرحشده در چهارچوب نظری معرفیشده پرداختیم. بدین صورت که پس از ماهیتشناسی طبقات باز و بسته و ایجاد تناظر بین مفاهیم آنها و انواع کاربستهای تکواژ «گاه» و اثبات تبعیت نکردن این تکواژ از یک الگوی ثابت در تعلق به طبقۀ باز یا بسته و به دنبال آن، بازنمودن فرضیۀ ستیز و سازش معنایی ذیل ارائۀ یک سری فرایندهای شناختی تحت عناوین دگردیسی، امتزاج، مجاورت تقابلی، دستگردانی و انسداد و زیرمجموعههای دقیق آنها، پیکرۀ پژوهش را در بوتۀ محک این معیارها گذاردیم تا مشخص شود تکواژ «گاه» با چه تکواژهایی، طی چه فرایندهایی و با چه کارکردی ترکیب میشود و محصول نهایی آن اولاً خروجی کدام فرایند شناختی است و دوماً چه حوزۀ مفهومی را شامل میشود. با توجه به نتایج بهدستآمده مفهوم پایگی در «گاه»، زمان تشخیص داده شد و فرایند شناختی که از طریق آن این مفهوم به مفهوم «مکان» تبدیل میگردد بهعنوان دستاوردی جدید در این حوزه ذیل عنوان «جایگزینی یک مؤلفه از ویژگیهای عرضی یک طبقۀ باز با کل مفهوم پایگی یک طبقۀ پیوستاری (باز/ بسته)» به دست داده شد. همچنین علت این تشکیک در ماهیت «گاه» نیز فرایند شناختی دیگری تحت عنوان «شیءانگاری» شناسایی گردید. بعلاوه مطابق آنچه در بررسی دادهها به دست آوردیم خروجی ترکیبات «گاه» از 4 حالت مکان اجرای فرایند، مکان اثر اجرای فرایند، مکان قرار گرفتن یک شیء (چیز)/جِرم و مکان قرار گرفتن اثر/جهت/امتداد یک شیء خارج نبود که البته در مواردی نیز تلفیقی ظاهر شده بودند.
