تحلیل محتوایی و ساختاری نقیضه‌های ناصر فیض

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه یزد

2 استاد زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه یزد

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه یزد

doi
10.29252/kavosh.2020.12815.2656
چکیده

این نوشتار به تحلیل محتوایی و ساختاری نقیضه‌های شاعر طنزپرداز معاصر، ناصر فیض، در چهار مجموعه‌شعر طنزآمیز  او («املت دسته‌دار»، «نزدیک ته خیار»، «فیض‌بوک» و «فیضاً له») پرداخته است. نگارندگان بر آن بوده‌اند تا تعریفی دقیق از نقیضه ارائه دهند و بر اساس آن کوشیده‌اند نقیضه‌های ناصر فیض را واکاوی نمایند. در زمینۀ محتوایی نقیضه‌های فیض ضمن خنداندن مخاطبان و بهره‌گیری از عناصر طنزآمیز، انتقادهایی را در حیطۀ مسائل اجتماعی، اقتصادی، اخلاقی، فرهنگی و سیاسی مطرح ساخته­ است. در زمینۀ ساختاری، نقیضه‌های فیض با اعمال قواعدی در قلمرو زبان، موسیقی، معنا و تصویر، ناسازگاری‌هایی را پدید آورده است که با ساختار نقیضه‌ها همسویی دارد؛ به‌عنوان مثال، شاعر در ساختار زبانی از طریق واژه‌سازی، ‌بازی زبانی، جمع‌الجمع‌سازی، عامیانه‌نویسی و ... مهارت‌های خود را نشان داده است. در زمینۀ موسیقی شعر، با برهم‌زدن قواعد معمول در وزن و قافیه و ردیف، فضای متناسبی را پدید آورده؛ به لحاظ معنایی دست به آشنایی‌زدایی زده و در عرصۀ خیال‌پردازی، تصاویری طنزآمیز و کاریکاتوروار خلق کرده است.